Aşk ve evlilik: düğün gelenekleri, kanun ve rakamlar

Yabancı ile evlenme şartları: belgeler ve oturma izni

Türkiye'de yabancıyla evlenmek için evlenme ehliyet belgesi, onay ve tercüme gerekiyor. Evlilik oturma iznini ve vatandaşlığı kendiliğinden getirmiyor.

The Mocha team5 dk okuma

Türkiye'de bir yabancıyla evlenmek için en önemli belge, yabancı eşin kendi ülkesinden alacağı evlenme ehliyet belgesi: kim olduğunu ve evlenmesine engel bir durum bulunmadığını gösteren, usulüne göre onaylanmış ve Türkçeye çevrilmiş bir belge. Nikâhı yalnızca belediye evlendirme dairesi ya da nüfus müdürlüğü kıyabiliyor. Ve iki ayrı süreci baştan ayırmak gerekiyor: evlilik bir şey, oturma izni başka bir şey. Türk vatandaşıyla evlenmek ne oturma iznini ne de vatandaşlığı kendiliğinden getiriyor. Bu sayfa önce nikâhı, sonra nikâhtan sonraki adımları anlatıyor.

Nikâhı kim kıyabilir

Evlendirme Yönetmeliği'nin 12. maddesi kuralı koyuyor: Türkiye'de bir Türk vatandaşıyla bir yabancı, ya da farklı uyruktan iki yabancı, yetkili Türk evlendirme memuru önünde evlenebiliyor. Eşlerden biri yabancıysa yetkili olanlar yalnızca belediye evlendirme memurlukları ve nüfus müdürleri. Bu, iki yaygın seçeneği dışarıda bırakıyor:

  • Müftülük. 2017'den beri müftülükler resmî nikâh kıyabiliyor, ama yabancı eşli nikâh kıyamıyor.
  • Muhtar. Köyde oturan bir Türk vatandaşı yabancıyla evlenecekse, yönetmeliğin 16. maddesine göre belediyeye ya da nüfus müdürlüğüne başvuruyor.

Başvuruyu çift birlikte, birinin oturduğu yerin evlendirme dairesine yapıyor. Yabancı için yönetmeliğin 20. maddesi pratik bir kolaylık getiriyor: beyannamede yazdığı adres esas alınıyor, ayrıca bir adres belgesi istenmiyor.

Evlenme ehliyet belgesi: tanım ve onay zinciri

Yönetmeliğe göre yabancı için evlenme ehliyet belgesi, kendi devletinin yetkili merkezi makamlarınca ya da o devletin temsilciliğince düzenlenen ve şunları gösteren belge:

  • adı ve soyadı,
  • anne ve baba adı,
  • doğum tarihi,
  • evlenmesine engel bir hâli bulunup bulunmadığı.

Belge “usulüne göre tasdik edilmiş” olmalı. Yönetmelik belgenin yabancının kendi devletinden bizzat temin edilmesini esas alıyor; bu mümkün değilse evlendirme memuru belgeyi Genel Müdürlük aracılığıyla da isteyebiliyor. İki net yasak var: fahri konsoloslukların düzenlediği belgelere dayanarak işlem yapılmıyor ve yalnızca kimlik kartına bakarak evlenme yapılamıyor.

“Usulüne göre tasdik” uygulamada ne demek? Burada belediyelerin kendi sayfaları devreye giriyor ve küçük farklar var:

Belgenin kaynağıKuşadası Belediyesi (2023 tarihli sayfa)Kadıköy Belediyesi
Menşe ülkedenApostilli ve noterde Türkçeye çevrilmiş olmalıApostilli belgeler kaymakamlık onayı şartının dışında tutuluyor
Ülkenin Türkiye'deki konsolosluğundanValilik ya da Dışişleri Bakanlığı onayı gerekliTürkçe bekârlık belgesi kaymakamlığa onaylatılmalı
Çok dilli uluslararası belgeOnay ve tercüme gerekmiyorKaymakamlık onayı şartının dışında tutuluyor

Yani belgeyi nereden aldığın, hangi onayın gerektiğini belirliyor. Başvurmadan önce nikâhı kıyacak belediyenin listesini okumak en güvenli yol.

Koruma statüsündekiler için ayrı bir yol var. Yönetmeliğin 13. maddesine ve NVİ'nin açıklamasına göre ikamet izni dışında Türkiye'de bulunan mülteciler, şartlı mülteciler, ikincil koruma statüsündekiler, uluslararası koruma başvuru sahipleri ve geçici koruma altındakiler için evlenme ehliyet belgesini il göç idaresi müdürlüğü, kendi kayıtlarına göre düzenliyor.

Belediyelerin istediği diğer belgeler

Kadıköy ve Kuşadası listelerinin ortak noktaları:

  • Pasaport ve noter onaylı Türkçe tercümesi; Kadıköy başvuru anında geçerli olmasını şart koşuyor.
  • Doğum belgesi. Kadıköy “ülkeden gelen evraklarda doğum belgesi de olması zorunlu” diye yazıyor. Boşanmış ya da dul kadınlardan boşanma veya ölüm tarihini ve kızlık soyadını gösteren belge isteniyor.
  • Tercüman. Yabancı eş Türkçe bilmiyorsa hem başvuruda hem nikâhta yeminli ya da noter tercümanı bulunmak zorunda.
  • Fotoğraf ve sağlık raporu. Kuşadası beşer fotoğraf istiyor.
  • Süre. İki belediye de belgelerin altı ay, yani 180 gün geçerli olduğunu yazıyor.

Kadıköy bir şartı daha açıkça belirtiyor: vize süresi dolmuş olanlar başvuru yapamıyor. Ücrette de fark var: okuduğumuz iki belediyede de yabancı eşli nikâh daha pahalı. Rakamlar düğün maliyeti sayfasında.

Nikâhtan sonra yönetmeliğin 34. maddesine göre çifte aile cüzdanı veriliyor, istenirse ayrıca çok dilli evlenme belgesi düzenleniyor.

Nikâh yurt dışında kıyılırsa

Türkiye'de başlatılan bir dosya yurt dışında da kullanılabiliyor. Yönetmeliğin 22. maddesine göre belgeleri tam olan çift isterse bir evlenme izin belgesi alıyor; bu belgeyle yurt içinde ya da yurt dışında evlendirmeye yetkili bir makam önünde, yeni bir dosya hazırlamadan evlenebiliyor. Belge verildiği tarihten itibaren altı ay geçerli.

Yönetmeliğin 11. maddesine göre bir Türk vatandaşı ile bir yabancı, bulundukları ülkenin yetkili makamı önünde de evlenebiliyor ve bu evlilik Türk mevzuatına aykırı değilse Türkiye'de de geçerli. Türk vatandaşı olan eş, yabancı makamdan aldığı belgeyi evlenmeden itibaren en geç otuz gün içinde en yakın Türk konsolosluğuna vermek zorunda.

Evlilik ve oturma izni ayrı süreçler

Nikâh kıyıldıktan sonra yabancı eşin Türkiye'de kalması ayrı bir başvuruya bağlı. Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 34. maddesi Türk vatandaşının yabancı eşine aile ikamet izni “verilebilir” diyor; kanun burada bir hak değil, bir imkân tanıyor. İzin her defasında en fazla üç yıl için veriliyor.

  1. madde, eşi destekleyen kişiden, yani Türk vatandaşı eşten, şunları istiyor:
  • toplamı asgari ücretin altında olmayan ve ailedeki kişi başına asgari ücretin üçte birinden az olmayan aylık gelir,
  • aile büyüklüğüne uygun barınma ve bütün aileyi kapsayan sağlık sigortası,
  • son beş yılda aile düzenine karşı suçlardan mahkûm olmadığını gösteren adli sicil kaydı,
  • adres kayıt sisteminde kaydı bulunmak.

Aynı maddenin destekleyiciden aradığı “Türkiye'de en az bir yıldır ikamet izniyle kalıyor olmak” şartı, Türk vatandaşlarıyla evli yabancılar hakkında uygulanmıyor. Yabancı eşten de iki şey isteniyor: iki eşin de 18 yaşını doldurmuş olması ve evliliğin aile ikamet izni almak amacıyla yapılmamış olması. Boşanma hâlinde yabancı eş, en az üç yıl aile ikamet izniyle kalmışsa kısa dönem ikamet iznine geçebiliyor; aile içi şiddet mahkeme kararıyla sabitse üç yıl şartı aranmıyor.

Vatandaşlık daha da uzak

Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 16. maddesi ilk cümlesinde net: bir Türk vatandaşıyla evlenmek doğrudan vatandaşlık kazandırmıyor. En az üç yıldır evli olan ve evliliği süren yabancı başvuru yapabiliyor; aile birliği içinde yaşamak ve evlilikle bağdaşmayan bir faaliyette bulunmamak gibi şartlar aranıyor.

Bu sayfa mevzuatı aktarıyor, kişisel bir hukuki değerlendirme yapmıyor. Belgeler ve ücretler belediyeden belediyeye değiştiği için son sözü nikâhı kıyacak evlendirme dairesi söylüyor.

Sık sorulan sorular

Yabancı eş için hangi belgeler isteniyor?
Evlendirme Yönetmeliği'nin temel şartı evlenme ehliyet belgesi: yabancının kendi devletinin yetkili makamlarından ya da o devletin temsilciliğinden alınan, adını, anne ve baba adını, doğum tarihini ve evlenmesine engel olmadığını gösteren, usulüne göre onaylanmış belge. Belediyeler buna pasaportun noter onaylı Türkçe tercümesini, doğum belgesini, fotoğrafı ve sağlık raporunu ekliyor.
Evlenme ehliyet belgesini kim veriyor?
Yabancının uyruğundaki devletin makamları ya da o devletin Türkiye'deki temsilciliği. Yönetmelik belgenin bizzat oradan temin edilmesini esas alıyor; mümkün değilse evlendirme memuru belgeyi Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü aracılığıyla isteyebiliyor. Fahri konsoloslukların düzenlediği belgeler kabul edilmiyor. Mülteci ve geçici koruma altındakiler için belgeyi il göç idaresi müdürlüğü düzenliyor.
Evlilik otomatik oturma izni sağlar mı?
Hayır. Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 34. maddesine göre Türk vatandaşının yabancı eşine aile ikamet izni “verilebilir”; ayrı bir başvuru ve gelir, barınma, sağlık sigortası gibi şartlar gerekiyor. İzin her seferinde en fazla üç yıllık. Vatandaşlık da kendiliğinden gelmiyor: en az üç yıllık evlilikten sonra başvuru hakkı doğuyor.
Müftülükte yabancıyla nikâh kıyılabilir mi?
Hayır. Eşlerden biri yabancıysa Evlendirme Yönetmeliği'nin 12. maddesine göre yalnızca belediye evlendirme memurlukları ve nüfus müdürleri yetkili. Köyde oturan bir Türk vatandaşı da yabancıyla evlenmek için muhtara değil, belediyeye ya da nüfus müdürlüğüne başvuruyor.

Kaynaklar

  1. Evlendirme Yönetmeliği (Mevzuat Bilgi Sistemi, tam metin) Madde 11 (yurt dışında yabancı makam önünde evlenme ve 30 günlük bildirim), madde 12 (eşlerden biri yabancıysa yalnızca belediye evlendirme memurlukları ve nüfus müdürlerinin yetkili olması; ehliyet belgesinin uyruk devletinden temini), madde 13 (koruma statüsündekilere il göç idaresinin belge düzenlemesi), madde 16 (köyde oturanların başvuru yeri), madde 20 (yabancının evlenme ehliyet belgesinin tanımı, usulüne göre tasdik, fahri konsolosluk belgelerinin kabul edilmemesi), madde 34 (çok dilli evlenme belgesi).
  2. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü, Evlenme İşlemleri Türk vatandaşı ile yabancının ancak yetkili Türk evlendirme memuru önünde evlenebileceği, yabancılar için evlenme ehliyet belgesinin tanımı ve koruma statüsündekiler için il göç idaresi müdürlüğünün düzenlediği belge.
  3. Kadıköy Belediyesi, Evlendirme: yabancı uyruklular evlenmek için ne yapmalıdır Konsolosluktan alınan Türkçe bekârlık belgesinin kaymakamlığa onaylatılması (apostilli ve çok dilli belgeler hariç), Türkçe bilmeyenler için başvuruda ve nikâhta yeminli tercüman, pasaportun noter onaylı Türkçe tercümesi, doğum belgesi zorunluluğu, vize süresi dolmuşların başvuramaması, belgelerin 180 gün geçerliliği. 7 Ekim 2026'da okundu.
  4. Kuşadası Belediyesi, Yabancı Uyruklular İçin Evlilik Başvuru İşlemleri Evlenmeye engel yoktur belgesinin menşe ülkede apostillenip noterde Türkçeye çevrilmesi, konsolosluktan alınmışsa valilik ya da Dışişleri onayı, çok dilli belgenin onay ve tercüme gerektirmemesi, pasaport tercümesi, nikâhta noter tercümanı, belgelerin 6 ay geçerliliği. Sayfa 23 Kasım 2023 tarihli; 7 Ekim 2026'da okundu.
  5. Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, 6458 (Mevzuat Bilgi Sistemi) Madde 34 (Türk vatandaşının yabancı eşine her defasında üç yılı aşmayacak şekilde aile ikamet izni verilebilmesi; boşanmada en az üç yıl aile ikamet izniyle kalmış olma şartı ve aile içi şiddet istisnası) ve madde 35 (destekleyicide gelir, barınma, sağlık sigortası, adli sicil ve adres şartları; Türk vatandaşıyla evli olanlarda bir yıllık ikamet şartının aranmaması; başvuranda eşlerin 18 yaşını doldurmuş olması ve evliliğin izin için yapılmamış olması).
  6. Türk Vatandaşlığı Kanunu, 5901, madde 16 (Mevzuat Bilgi Sistemi) Türk vatandaşıyla evlenmenin doğrudan vatandaşlık kazandırmadığı; en az üç yıldır evli ve evliliği süren yabancının aile birliği içinde yaşama gibi şartlarla başvurabileceği.