Farklı dillerde sevgi sözleri

Kürtçe seni seviyorum ne demek: Ez ji te hez dikim

Kürtçe seni seviyorum: Kurmancîde Ez ji te hez dikim. Kelime kelime anlamı, ê î û yazımı, Soranî ve Zazaca karşılıkları, erkek ve kadın farkı.

The Mocha team5 dk okuma

Kuzey Kürtçesi olarak da bilinen Kurmancîde “seni seviyorum” Ez ji te hez dikim diye söylenir. Kısaltılmış biçimi Ji te hez dikim de aynı çeviriyle duruyor (Tatoeba). Latin harfleriyle yazılan bu cümle olduğu gibi okunur; yalnızca ji'deki j, Türkçedeki jüri'nin j'sidir. Soranî'de, yani Irak ve İran Kürtlerinin yazı dilinde, aynı anlam خۆشم دەوێیت diye Arap harfleriyle yazılır. Zazaca için kaynaklar ez to sinena ile ez to ra hes kena / keno biçimlerini veriyor.

Kelime kelime: ez ji te hez dikim

Cümle dört parçadan oluşuyor. Ez “ben”, te “sen”, hez dikim ise hez kirin fiilinin “ben” çekimi. Gönüllülerin yazdığı Kürtçe Vikisözlük Wîkîferheng'in çekim tablosu ez hez dikim biçimini veriyor. Aradaki ji “-den, -dan” demek. Yani cümle kelimesi kelimesine “ben senden hez ediyorum”: sevginin nesnesi Türkçedeki hoşlanmak fiilinde olduğu gibi çıkma hâliyle bağlanıyor, “senden hoşlanıyorum” gibi. Wîkîferheng'deki İncil örneği aynı yapıyı gösteriyor: ji cîranê xwe hez bike, yani komşunu sev.

Bu fiil Türkçede iki ayrı yere düşüyor. Wîkîferheng hez kirin için sevmek karşılığını yazıyor, İngilizce Wiktionary ise “to like” diyor. Tatoeba'da ikisi de görünür: Ez ji te hez dikim “seni seviyorum”, Ez ji pirtûkan hez dikim “kitapları seviyorum”, Ez ji porê te hez dikim “saçını beğeniyorum”. Cümlenin ağırlığını fiil değil çevresi belirliyor. Wîkîferheng'in dil maddesinde Ez pirr ji te hez dikim geçiyor, yani “seni çok seviyorum”. Tatoeba'da Ez ji te hez dikim û ez ê her tim hez bikim var: seni seviyorum ve hep seveceğim.

Karşılıklı hâli de aynı kalıpla kurulur: Em ji hev hez dikin, birbirimizi seviyoruz.

Karşılık vermek, geçmişe ve geleceğe taşımak

Biri sana Ez ji te hez dikim dediğinde en kısa karşılık, aynı cümleye jî eklemek: Ez jî ji te hez dikim, “ben de seni seviyorum”. Jî, Tatoeba'daki Ez jî wî hez nakim cümlesinde “de, da” anlamıyla duruyor; iki parça ayrı ayrı kayıtlı, birleşimi bizim. Geçmiş zamanda fiil hez kir oluyor. Wîkîferheng'in delal maddesi “Bin Bir Gece” çevirisinden şu cümleyi örnek gösteriyor: min ji dil ji te hez kir. Burada ji dil “gönülden” demek, çünkü dil kalp, ji ise “-den”. Gelecek için Tatoeba'daki û ez ê her tim hez bikim kalıbı var: ve her zaman seveceğim.

Yazarken dikkat: ê, î, û

Latin harfli Kürtçe yazı Hawar alfabesi diye anılıyor ve Wikipedia'ya göre Türkiye ile Suriye'de kullanılıyor; Irak ve İran'da Arap harfli Kürt alfabesi yaygın. Hawar alfabesinde e, i, u kısa; a, ê, î, o, û uzun ünlüler. Şapkalı harfler süs değil, ayrı harftir. Klavyede kolayca kayan bir fark hez ile hêz: Wîkîferheng hêz'i güç, kuvvet diye tanımlıyor. Şapkayı yanlış yere koyan biri sevgi cümlesi değil, başka bir kelimeyle kurulmuş bir cümle yazmış olur. Aynı fiilin hej kirin biçiminde yazıldığı da görülür; Wîkîferheng bunu alternatif yazım olarak gösteriyor.

Başka söyleyiş yolları

Wiktionary'nin “I love you” sayfası Kuzey Kürtçesi için birkaç biçim sıralıyor: hez ji te dikim, ez hez ji te dikim, ez ji te hez dikim, evîn (aşk) kelimesinden kurulan te dievînim ve evîndarê te me ile evîndara te me. Sonuncusunda, kelimenin sonu konuşanın cinsiyetini taşıyor: erkek evîndarê, kadın evîndara diyor. Ez evîndarê te me, “ben senin âşığınım” demek; Wîkîferheng evîndar'ı “bir kişiyi seven kişi” diye tanımlıyor.

Aynı sayfa ek olarak aşiqê te me (erkek) ve aşiqa te me (kadın) kalıplarını da veriyor. Bunlar âşık kelimesinin Kürtçe yazımı. İkisi de bir sevgi ilanıdır, ama gündelik cümleden ağır durur.

Soranî: خۆشم دەوێیت

Tatoeba'da خۆشم دەوێیت kalıbı tam cümlelerin içinde duruyor: ڕاستییەکە ئەوەیە کە خۆشم دەوێیت, “gerçek şu ki seni seviyorum”, ve هەمیشە لەبیرت بێت کە خۆشم دەوێیت, “seni sevdiğimi hep hatırla”. Kurmancîdeki hez kirin'den farklı bir fiil bu; Soranî bilen biri için ikisi ayrı cümlelerdir. Soranî'de dilbilgisel cinsiyet olmadığı için (Wikipedia, Kurmanji grammar) cümle kadın ve erkek için aynı. Wiktionary romantik anlam satırında Orta Kürtçe için من حەزم لێتە ve من عاشقتم biçimlerini de listeliyor.

Zazaca: ez to sinena, ez to ra hes kena

Zazacanın Kürtçenin bir lehçesi mi yoksa ayrı bir dil mi olduğu tartışmalı. Vikipedi bir çalışmaya göre Kurdic alt grubunun kolu olduğunu, Ludwig Paul gibi dilbilimcilerin ise Kürt lehçesi saymadığını aktarıyor. Bu sayfa sınıflandırma yapmıyor, yalnızca kayıtlı biçimleri veriyor.

Wiktionary Zazaca için iki ayrı satır veriyor: ez to sinena hem sevgi hem romantik anlam altında, ez to ra hes kena ise daha hafif bir “hoşlanma” satırında. Zazaca Vikipedi'de ikinci kalıbın iki biçimi geçiyor. Alex adlı papağanın son sözleri (İngilizcesi “You be good. I love you. See you tomorrow.”) orada Meqariye, tı weş be, ez to ra hes kena, oğır bo diye çevrilmiş. Aynı sitede Ali Himmet Dağ ile yapılmış bir röportajda ise gençlere sevdiklerine kendi dillerinde Ez to ra hes keno! demeleri öğütleniyor. Wikipedia Zazacada dilbilgisel cinsiyetin fiilde işaretlendiğini yazıyor; kena ile keno arasındaki farkın bununla mı yoksa yöreyle mi ilgili olduğunu kaynaklarımız söylemiyor. Yazının da yeni olduğunu unutma: aynı maddeye göre Zazaca ilk edebî eser 1899 tarihli. Hangi biçimin sana uyduğunu bir Zazaca konuşan netleştirir.

İlk mesajda mı, ilk günde mi

Sevgi ilanını ilk konuşmaya taşıma. Hafif bir yol için nesneyi değiştir: Ez ji porê te hez dikim, saçını seviyorum; Ez ji cilê te hez dikim, kıyafetini beğeniyorum. İkisi de Tatoeba'da var. “Seni seviyorum” diyecek kadar yakınlaştığında ise cümle zaten hazır.

Sık sorulan sorular

Kürtçe “seni seviyorum aşkım” nasıl denir?
Kurmancîde Ez ji te hez dikim cümlesine hitap eklenir: erkek sevgiliye Ez ji te hez dikim, yaro; kadın sevgiliye Ez ji te hez dikim, yarê. Wîkîferheng Türkçe aşkım için evîna min karşılığını veriyor, yani Ez ji te hez dikim, evîna min de olur. Hitap eklerinin nasıl çalıştığı Kürtçe sevgiliye hitap sayfasında tablolarla anlatılıyor.
Kürtçe “seni seviyorum” nasıl yazılır?
Kurmancîde Latin harfleriyle Ez ji te hez dikim. Soranî'de Arap harfleriyle خۆشم دەوێیت yazılıyor. Latin harfli yazımda ê, î ve û uzun ünlülerdir ve ayrı harf sayılır; hêz (güç) ile hez (sevgi) bu yüzden farklı kelimelerdir.
Zazaca “seni seviyorum” nasıl söylenir?
Wiktionary romantik anlam için ez to sinena kalıbını veriyor, ez to ra hes kena biçimini ise “hoşlanma” satırına koyuyor. Zazaca Vikipedi'de hem ez to ra hes kena hem ez to ra hes keno geçiyor. Wikipedia'ya göre Zazaca yazı yeni bir olgu; sonundaki -a ile -o farkını ve hangisinin sana uyduğunu bir Zazaca konuşana sormak en güvenlisi.
Hez kirin hem sevmek hem hoşlanmak mı demek?
Evet. Tatoeba'da aynı fiille hem “seni seviyorum” hem “saçını beğeniyorum” cümlesi kuruluyor: Ez ji te hez dikim ve Ez ji porê te hez dikim. Ağırlığı cümleye ekleme yapmak belirliyor, örneğin pir (çok) ya da û ez ê her tim hez bikim (ve hep seveceğim).

Kaynaklar

  1. Wiktionary: I love you (çeviri tabloları) Romantik anlam satırında Kuzey Kürtçesi için te dievînim, hez ji te dikim, ez ji te hez dikim, evîndarê te me (erkek), evîndara te me (kadın), aşiqê/aşiqa te me; Orta Kürtçe من حەزم لێتە ve من عاشقتم; Zazaca ez to sinena (sevgi ve romantik satırları) ile ez to ra hes kena (hoşlanma satırı).
  2. Wîkîferheng: hez kirin Fiilin şimdiki zaman çekimi (ez hez dikim), Türkçe karşılıkları sevmek ve başkaları, “ji cîranê xwe hez bike” örneği ve hej kirin yazım varyantı.
  3. Tatoeba: Ez ji te hez dikim Topluluk cümle veritabanı: “Ez ji te hez dikim” (I love you), “Ez ji te hez dikim û ez ê her tim hez bikim”, “Ji te hez dikim”, “Em ji hev hez dikin”, “Ez ji porê te hez dikim” (I like your hair) cümleleri ve çevirileri.
  4. Wikipedia: Kurdish alphabets Hawar (Latin) alfabesinin Türkiye ve Suriye'de, Kürt-Arap alfabesinin Irak ve İran'da kullanıldığı; e, i, u kısa ve a, ê, î, o, û uzun ünlüler; harflerin ses değerleri.
  5. Wîkîferheng: hêz Hêz sözcüğünün güç, kuvvet, iktidar anlamları ve dişil çekimi; hez ile ayrı bir kelime olduğu.
  6. Tatoeba: Soranî örnek cümle (ڕاستییەکە ئەوەیە کە خۆشم دەوێیت) Topluluk cümle veritabanı: خۆشم دەوێیت kalıbı “The truth is that I love you” (Gerçek şu ki seni seviyorum) ve “Always remember that I love you” cümlelerinde.
  7. Zazaca Vikipedi: Alex (papağan) Papağan Alex'in son sözlerinin Zazaca çevirisinde “I love you” için ez to ra hes kena biçimi. Aynı sitedeki Ali Himmet Dağ röportajında Ez to ra hes keno! cümlesi.
  8. Wikipedia: Zaza language Zazacanın sınıflandırmasının tartışmalı olduğu: bir çalışmaya göre Kurdic alt grubunun kolu, Ludwig Paul gibi dilbilimcilere göre Kürt lehçesi değil; Latin yazısı; Zazaca yazının yeni bir olgu olduğu, ilk edebî eserin 1899 tarihli olduğu.