Liefde en trouwen: wet, cijfers en tradities

Trouwen of geregistreerd partnerschap: elk verschil

Huwelijk en partnerschap verschillen op drie punten, en het belangrijkste is het einde. Per regel de wet erbij, plus wat de notaris wel en niet kan.

The Mocha team5 min leestijd

Juridisch scheelt trouwen weinig van een geregistreerd partnerschap. Het Burgerlijk Wetboek verklaart de regels over rechten en plichten, gemeenschap van goederen en huwelijkse voorwaarden in één artikel ook van toepassing op het partnerschap. De Rijksoverheid noemt drie verschillen: bij een huwelijk is het ja-woord verplicht, bij een huwelijk moet je altijd naar de rechter om te scheiden, en alleen een huwelijk kent de scheiding van tafel en bed. Het verschil dat er in de praktijk toe doet, is het tweede: een partnerschap zonder kinderen kun je samen beëindigen met een advocaat of notaris, zonder rechter. Hieronder elk verschil met het wetsartikel erbij.

De tabel, regel voor regel

OnderwerpHuwelijkGeregistreerd partnerschapWaar het staat
Wietwee personen, van verschillend of gelijk geslachttwee personen, van gelijk of verschillend geslachtBW 1:30 en 1:80a
Ja-woordverplichtniet nodigRijksoverheid
Aktehuwelijksakteakte van registratie van partnerschapBW 1:80a lid 3
Rechten en plichten, goederenrecht, voorwaardentitels 6, 7 en 8 van Boek 1dezelfde titels, "van overeenkomstige toepassing"BW 1:80b
Gemeenschap van goederensinds 2018 automatisch beperktidemRijksoverheid
Einde, eens en geen kinderen onder de 18altijd via de rechteradvocaat of notaris, geen rechterRijksoverheid, BW 1:80c
Einde, met minderjarige kinderen of ruzierechterrechterRijksoverheid
Scheiding van tafel en bedmogelijkniet mogelijkBW 1:80b
Omzettenhuwelijk naar partnerschap kan niet meer sinds 1 maart 2009partnerschap naar huwelijk kan altijdBW 1:77a (vervallen), 1:80g

In de eerste vijf rijen is het verschil vooral vorm. De laatste vier bepalen wat je keuze later betekent.

Het einde: wat de notaris wel en niet kan

"Zonder rechter" betekent niet "zonder iemand". Artikel 80c van Boek 1 noemt als manier om een partnerschap te beëindigen: met wederzijds goedvinden, door inschrijving bij de burgerlijke stand van een verklaring die beide partners en een of meer advocaten of notarissen hebben ondertekend en gedateerd. Er komt dus altijd een jurist aan te pas, alleen geen rechter.

Artikel 80d zegt wat in die verklaring staat. Verplicht is maar één ding: dat het partnerschap volgens beide partners duurzaam ontwricht is en dat ze het willen beëindigen. Daarnaast hoort de overeenkomst afspraken te bevatten over vier onderwerpen, al is ze zonder die afspraken niet nietig: alimentatie voor wie niet genoeg verdient, wie in de woning blijft, de verdeling van de gemeenschap en de verdeling van pensioen.

Twee grenzen staan er ook. De verklaring moet de burgerlijke stand uiterlijk drie maanden na het sluiten van de overeenkomst bereiken; anders wordt ze niet ingeschreven. En volgens artikel 80c lid 3 is de route dicht als jullie, samen of een van beiden, gezag hebben over een gezamenlijk kind, of samen gezag hebben over een kind van een van jullie. De Rijksoverheid vat dat samen als "kinderen jonger dan 18", en voegt toe dat je ook naar de rechter moet als jullie het niet eens zijn, bijvoorbeeld over alimentatie.

Wat de notaris dus niet kan: een conflict beslechten, of een beëindiging regelen terwijl er gezag over kinderen is. Wat hij wel kan: als jullie het eens zijn, het hele traject afhandelen zonder dat er een verzoekschrift bij de rechtbank komt.

Waarom de omzetting maar één kant op gaat

Wie op de CBS-cijfers kijkt, ziet een vreemde reeks. Van 2001 tot en met 2009 telt het CBS een categorie "huwelijken omgezet in partnerschap". In 2001 waren dat er 1.189, in 2004 5.516, en in 2009 nog 576. Daarna stopt de reeks. Volgens de toelichting bij de CBS-tabel kon een huwelijk van 1 april 2001 tot 1 maart 2009 worden omgezet in een partnerschap, en dat partnerschap kon daarna zonder rechter worden beëindigd. Hoe die omweg als flitsscheiding bekend werd, staat op onze pagina over datingcultuur in Nederland. In Boek 1 staat artikel 77a sindsdien als vervallen per 1 maart 2009.

De andere kant op mag nog steeds. Artikel 80g regelt de omzetting van een partnerschap in een huwelijk met een akte van omzetting. Volgens de gemeente Eindhoven kan dat in elke Nederlandse gemeente en zijn er geen getuigen nodig. Eindhoven rekent 78 euro als je het zonder ceremonie aan de balie doet. Het gebeurt ook echt: in 2025 trouwden volgens het CBS 3.243 mannen en 3.278 vrouwen vanuit een geregistreerd partnerschap, gemiddeld op 40,1 en 37,6 jaar. Dat is ongeveer vijf jaar ouder dan wie in 2025 voor het eerst trouwde: 35,1 jaar voor mannen en 33,0 voor vrouwen.

Eén addertje noemt de Rijksoverheid. Wie zijn partnerschap voor 1 januari 2018 aanging zonder voorwaarden, zat automatisch in de algehele gemeenschap van goederen. Wordt zo'n partnerschap na 2018 omgezet in een huwelijk, dan blijft dat oude regime gelden. De omzetting is geen nieuw begin voor je vermogen; daarvoor moet je naar de notaris.

Hoeveel mensen kiezen wat

Het CBS houdt beide bij in dezelfde tabel. In 1998, het eerste jaar, werden er 4.626 partnerschappen geregistreerd. In 2025 waren het er 27.968, naast 70.141 huwelijken. Van die partnerschappen waren er 26.954 tussen een man en een vrouw, 465 tussen twee mannen en 549 tussen twee vrouwen. In cijfers is het partnerschap dus vooral een keuze van stellen van verschillend geslacht. En het groeit: in 2025 stonden er tegenover elke vijf huwelijken twee partnerschappen, in 1998 was het één partnerschap op ongeveer negentien huwelijken.

Waar je verder op let

  • De ceremonie. Omdat het ja-woord bij een partnerschap niet hoeft, kan de registratie kort en zakelijk zijn. Een ceremonie mag ook; wat gemeenten daarvoor vragen, staat bij wat trouwen kost.
  • Het buitenland. Ben je niet allebei Nederlander, of wil je later in een ander land wonen, lees dan eerst trouwen met een buitenlandse partner. Daar staat ook wanneer een Nederlands partnerschap in het buitenland tot verrassingen kan leiden.
  • Samenwonen zonder registratie is iets heel anders: daar regelt de wet bijna niets voor je. Het verschil staat bij het samenlevingscontract.

Veelgestelde vragen

Wat is juridisch het verschil tussen trouwen en geregistreerd partnerschap?
Klein. Artikel 80b van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek verklaart de regels over rechten en plichten, gemeenschap van goederen en huwelijkse voorwaarden ook van toepassing op het partnerschap. De Rijksoverheid noemt drie verschillen: het ja-woord, de rechter bij scheiding en de scheiding van tafel en bed. Het grootste praktische verschil zit dus in het einde, niet in de jaren ervoor.
Kun je een partnerschap zonder rechter beëindigen?
Ja, als jullie het eens zijn en geen gezag hebben over minderjarige kinderen. Dan tekenen jullie samen met een advocaat of notaris een verklaring dat het partnerschap duurzaam ontwricht is, en die moet binnen drie maanden bij de burgerlijke stand zijn. Zijn jullie het niet eens of zijn er minderjarige kinderen, dan loopt het via de rechter.
Kun je een geregistreerd partnerschap omzetten in een huwelijk?
Ja, op grond van artikel 80g van Boek 1. Volgens de gemeente Eindhoven kan dat in elke Nederlandse gemeente en zijn er geen getuigen nodig; Eindhoven rekent 78 euro zonder ceremonie. Andersom, een huwelijk omzetten in een partnerschap, kan sinds 1 maart 2009 niet meer.
Verschilt de gemeenschap van goederen tussen huwelijk en partnerschap?
Nee. Voor allebei geldt sinds 1 januari 2018 automatisch de beperkte gemeenschap van goederen, en voor allebei kun je bij de notaris voorwaarden laten opstellen. Eén valkuil noemt de Rijksoverheid wel: wie voor 2018 een partnerschap aanging en dat later omzet, houdt het regime van voor 2018. Zonder voorwaarden was dat de algehele gemeenschap.

Bronnen

  1. Rijksoverheid, Wat is het verschil tussen trouwen en een geregistreerd partnerschap? Geraadpleegd 07-10-2026. Drie verschillen: ja-woord alleen verplicht bij een huwelijk; bij een huwelijk altijd naar de rechter om te scheiden, bij een partnerschap alleen met kinderen onder de 18; scheiding van tafel en bed alleen bij een huwelijk.
  2. Burgerlijk Wetboek Boek 1, artikelen 30, 77a en 80a tot en met 80g Geraadpleegd 07-10-2026, versie geldend vanaf 05-07-2025. Art. 30: huwelijk tussen twee personen van verschillend of gelijk geslacht. Art. 77a: vervallen per 01-03-2009. Art. 80b: titels 6, 7 en 8 gelden ook voor partnerschap, behalve scheiding van tafel en bed. Art. 80c en 80d: beëindiging met wederzijds goedvinden via een verklaring van beide partners en een of meer advocaten of notarissen, binnen drie maanden in te schrijven, niet bij gezag over kinderen. Art. 80g: omzetting in een huwelijk.
  3. Rijksoverheid, Welke manieren zijn er om mijn geregistreerd partnerschap te beëindigen? Geraadpleegd 07-10-2026. Zonder kinderen onder de 18 en bij overeenstemming kan het zonder rechter, met een advocaat of notaris; met minderjarige kinderen of bij onenigheid via de rechter, met een advocaat.
  4. Rijksoverheid, Waar heb ik recht op als ik trouw in gemeenschap van goederen? Geraadpleegd 07-10-2026. Sinds 1 januari 2018 geldt bij huwelijk en partnerschap automatisch de beperkte gemeenschap van goederen; een partnerschap van voor 2018 dat later wordt omgezet in een huwelijk houdt het oude regime.
  5. CBS StatLine 37772ned, Huwen en partnerschapsregistraties; kerncijfers Opgehaald bij het CBS op 07-10-2026 (2025 toegevoegd op 15-07-2026). Partnerschapsregistraties 4.626 in 1998 en 27.968 in 2025, waarvan 26.954 tussen man en vrouw; huwelijken omgezet in partnerschap 2001 tot en met 2009, met een piek van 5.516 in 2004 (volgens de toelichting mogelijk van 1 april 2001 tot 1 maart 2009); in 2025 trouwden 3.243 mannen en 3.278 vrouwen vanuit een partnerschap, gemiddeld 40,1 en 37,6 jaar.
  6. Gemeente Eindhoven, Huwelijk of geregistreerd partnerschap aankondigen Geraadpleegd 07-10-2026. Omzetten van partnerschap in een huwelijk kan in elke Nederlandse gemeente, zonder getuigen; in Eindhoven zonder ceremonie aan de balie voor 78 euro, met ceremonie tegen het tarief van een huwelijk.