Liefde en trouwen: wet, cijfers en tradities

Samenlevingscontract: wat samenwonen zonder regelt

Voor samenwoners regelt de wet bijna niets. Per onderwerp wat er zonder contract gebeurt, wat een contract toevoegt en wanneer de notaris nodig is.

The Mocha team5 min leestijd

Wie samenwoont zonder te trouwen of een partnerschap te registreren, heeft volgens de Nederlandse notarissen een simpel probleem: de wet heeft voor samenwoners niets geregeld. Er is geen gemeenschap van goederen, je bent geen erfgenaam van elkaar, alleen de moeder krijgt automatisch het gezag over een kind, en als je uit elkaar gaat, zegt de wet niets over wie wat krijgt. Een samenlevingscontract vult een groot deel van dat gat met afspraken die jullie zelf maken; elkaar erfgenaam maken kan alleen met een testament. Laat je het bij de notaris opstellen, dan telt het ook voor de Belastingdienst en voor pensioenfondsen. Dat kost volgens de notariële beroepsorganisatie gemiddeld vanaf ongeveer 700 euro inclusief btw, gelezen op 7 oktober 2026.

De checklist: wat zonder contract niet geregeld is

Per onderwerp, met wat de bronnen zeggen. "Contract" betekent hier een notarieel samenlevingscontract.

OnderwerpZonder contractMet contractBron
Rechten en plichten tegenover elkaargeenwat jullie afspreken, bijvoorbeeld bijdragen aan het huishoudenRijksoverheid
Gemeenschap van goederengeenalleen als jullie die vastleggenRijksoverheid
Erfenisgeen erfgenaam; gezamenlijke bezittingen gelijk verdeeld met de familie van de overledenenog steeds geen erfgenaam; dat kan alleen met een testamentKNB
Fiscaal partnerschapalleen in bepaalde gevallen, onder meer via een erkend kind, het pensioenfonds of een gezamenlijke eigen woningja, als jullie op hetzelfde adres staan ingeschrevenBelastingdienst
Partnerpensioenniet automatischvoldoet aan de eisen van pensioenfondsen; zelf aanvragenKNB
Eigendom koopwoningwie op de akte staathet contract maakt jullie niet allebei eigenaarRijksoverheid
Gezag over kinderenalleen de moeder automatischidem; de ander kan het kind erkennen en is dan volgens de wet ouderRijksoverheid
Uit elkaarniets geregeld, behalve de onderhoudsplicht voor gezamenlijke kinderende afspraken uit het contract geldenKNB

De erfenis: contract of testament

Volgens de notarissen is de achterblijvende partner zonder regeling geen erfgenaam, en worden de gezamenlijke bezittingen gelijk verdeeld tussen die partner en de familie van wie overleed.

Wie dat wil veranderen, leest bij de Rijksoverheid op twee plekken iets anders. De pagina over de verschillen met trouwen noemt als voorbeeld van een afspraak in het samenlevingscontract "dat u elkaars erfenis krijgt". De checklist samenwonen zegt dat je voor wie wat erft een testament nodig hebt. De notariële beroepsorganisatie maakt het verschil scherp: een partner met wie je niet getrouwd bent en geen partnerschap hebt, maak je alleen met een testament tot erfgenaam, en dat kun je niet regelen met een samenlevingscontract. Contract en testament zijn dus twee aparte akten, allebei bij de notaris. Een contract over boodschappen, huur en spullen regelt je erfenis niet.

De erfbelasting is een apart verhaal. De Belastingdienst behandelt samenwoners als partners als ze minstens zes maanden voor het overlijden een notarieel samenlevingscontract met een wederzijdse zorgverplichting hadden, allebei meerderjarig waren en op hetzelfde adres stonden ingeschreven. Zonder notarieel contract word je pas partner voor de erfbelasting na minimaal vijf jaar op hetzelfde adres.

Fiscaal partner zonder dat je het wist

Een notarieel contract is niet de enige manier om fiscale partners te worden. Volgens de Belastingdienst zijn ongehuwde huisgenoten op hetzelfde adres ook fiscale partners als een van beiden een kind van de ander heeft erkend, als ze bij een pensioenfonds als pensioenpartners zijn aangemeld, of als ze samen eigenaar zijn van een eigen woning waarin ze allebei wonen. Wie samen een huis koopt, er samen woont en er samen staat ingeschreven, is dus fiscaal partner, contract of niet.

Het fiscaal partnerschap eindigt op het moment dat een van jullie niet meer op het adres staat ingeschreven, ook als het huis nog van jullie samen is. Dat geldt volgens de Belastingdienst zelfs als jullie nog een notarieel samenlevingscontract hebben: pas de uitschrijving telt.

Pensioen: het contract is de helft

De notarissen schrijven het er uitdrukkelijk bij: een notarieel samenlevingscontract voldoet aan de eisen die pensioenfondsen stellen, maar partnerpensioen moet je nog wel zelf aanvragen bij het pensioenfonds. Een contract in de la levert dus niets op als het fonds niet weet dat je partner bestaat.

De woning

Voor de huur zegt de Rijksoverheid: kijk eerst in het huurcontract of de ander mag intrekken. Voor een koopwoning maak je afspraken over eigendom en hypotheek, en daarbij staat een zin die je misschien niet verwacht: als jullie een samenlevingscontract afsluiten, zijn jullie niet allebei eigenaar van de woning. Wil je dat anders, dan regel je dat bij de notaris.

Uit elkaar

Bij een huwelijk of partnerschap geldt volgens de Rijksoverheid automatisch een gemeenschap van goederen, en daarmee een verdeling. Voor samenwoners bestaat zo'n regeling niet: zonder contract is er volgens de notarissen niets geregeld, behalve de onderhoudsplicht voor jullie gezamenlijke kinderen. Met een contract gelden de afspraken die jullie toen maakten. Zelfs het geld op een en/of-rekening is zonder afspraken niet automatisch van jullie samen: het blijft van wie het afkomstig is.

Wat een contract niet is

Een samenlevingscontract is een contract tussen twee mensen, geen burgerlijke staat. De gemeente maakt er geen akte van, en bij een overlijden staat de partner niet in de overlijdensakte. Wie alles wat de wet voor gehuwden regelt in één keer wil, kijkt naar het geregistreerd partnerschap of het huwelijk. Dat kan bij elke gemeente ook kosteloos, met een wachtlijst; zie wat trouwen kost.

Veelgestelde vragen

Wat regelt een samenlevingscontract precies?
Wat jullie erin zetten. De wet regelt voor samenwoners volgens de notarissen niets, dus het contract vult dat gat: wie wat betaalt, welke spullen en schulden van wie zijn, wat er met de woning en het pensioen gebeurt als jullie uit elkaar gaan. Ook een gemeenschap van goederen kun je erin vastleggen. Elkaar erfgenaam maken kan volgens de notarissen niet in een samenlevingscontract; daarvoor is een testament nodig.
Wat gebeurt er zonder contract als je uit elkaar gaat?
Dan is er volgens de notariële beroepsorganisatie niets geregeld, behalve de onderhoudsplicht voor jullie gezamenlijke kinderen. Er is dus geen wettelijke verdeling waar je op terug kunt vallen. Zelfs geld op een en/of-rekening is zonder afspraken niet automatisch van jullie samen: het blijft van wie het afkomstig is.
Moet een samenlevingscontract naar de notaris?
Voor twee dingen wel. De Belastingdienst erkent alleen een notarieel samenlevingscontract om jullie fiscale partners te maken of, met een wederzijdse zorgverplichting, partners voor de erfbelasting. En volgens de notarissen eisen pensioenfondsen het ook voor partnerpensioen. Een akte begint volgens de KNB gemiddeld rond 700 euro inclusief btw.
Erft mijn partner als we samenwonen?
Niet vanzelf, en een samenlevingscontract verandert dat niet. Zonder testament is de achterblijvende partner geen erfgenaam en worden de gezamenlijke bezittingen gelijk verdeeld tussen die partner en de familie van de overledene. Volgens de notarissen maak je een partner met wie je niet getrouwd bent alleen met een testament tot erfgenaam. Een notarieel contract telt wel mee voor de erfbelasting.

Bronnen

  1. Rijksoverheid, Wat is het verschil tussen trouwen of geregistreerd partnerschap en een samenlevingscontract? Geraadpleegd 07-10-2026. Bij een samenlevingscontract geen automatische rechten en plichten, geen automatisch recht op elkaars erfenis, geen wettelijke gemeenschap van goederen, alleen de moeder heeft automatisch ouderlijk gezag (de ander kan het kind erkennen en wordt dan volgens de wet ouder), en de gemeente maakt geen akte op, dus de partner staat niet in de overlijdensakte. Noemt als voorbeelden van afspraken in het contract de bijdragen aan het huishouden en dat u elkaars erfenis krijgt.
  2. Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie, Samenwonen (notaris.nl) Geraadpleegd 07-10-2026. De wet heeft niets geregeld voor samenwoners; een notarieel contract voldoet aan de eisen van de Belastingdienst voor fiscaal partnerschap en aan die van pensioenfondsen, partnerpensioen moet je wel zelf aanvragen; akte gemiddeld vanaf rond 700 euro inclusief btw; alleen de biologische moeder heeft automatisch het gezag; bij uit elkaar gaan niets geregeld behalve de onderhoudsplicht voor gezamenlijke kinderen; achterblijvende partner is geen erfgenaam en gezamenlijke bezittingen worden gelijk verdeeld met de familie van de overledene; en/of-rekening zonder afspraken niet gemeenschappelijk.
  3. Belastingdienst, Fiscaal partnerschap: wanneer ben ik fiscaal partner? Geraadpleegd 07-10-2026. Ongehuwde huisgenoten op hetzelfde adres zijn fiscale partners bij onder meer een notarieel samenlevingscontract (beiden meerderjarig), een gezamenlijk of erkend kind, aanmelding als pensioenpartners of samen eigenaar van een eigen woning waarin beiden wonen; het fiscaal partnerschap eindigt zodra u niet meer samen op hetzelfde adres ingeschreven staat.
  4. Belastingdienst, Wie zijn partners voor de erfbelasting? Geraadpleegd 07-10-2026. Samenwoners zijn partners voor de erfbelasting met een notarieel samenlevingscontract met wederzijdse zorgverplichting, meerderjarig en ingeschreven op hetzelfde adres, minstens 6 maanden voor het overlijden; zonder notarieel contract na minimaal 5 jaar op hetzelfde adres.
  5. Rijksoverheid, Samenwonen: maak een overzicht van wat u moet weten en regelen Geraadpleegd 07-10-2026. Voor wie wat erft is een testament nodig; bij een huurwoning eerst in het huurcontract kijken of de ander mag intrekken; een samenlevingscontract maakt jullie niet allebei eigenaar van de koopwoning.
  6. Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie, Erfenis voor je partner (notaris.nl) Geraadpleegd 07-10-2026. Wie niet getrouwd is of geen geregistreerd partnerschap heeft, kan de partner alleen met een testament erfgenaam maken; dat kan niet met een samenlevingscontract.