İtalyanca sevgi sözleri: ti amo mu, ti voglio bene mi?
İtalyanca sevgi sözlerini Treccani maddeleriyle anlatır: ti amo ile ti voglio bene farkı, amore, tesoro, caro ve -uccio ile -accio ekleri.
İtalyancada Türkçedeki “seni seviyorum” iki ayrı cümleye bölünüyor ve hata tam burada yapılıyor: ti amo sevgiliye, eşe, âşık olunan kişiye söylenir; ti voglio bene arkadaşa, akrabaya, çocuğa ve hayvana. Treccani'nin Sinonimi e Contrari sözlüğünde Fabio Rossi bunu şöyle yazıyor: bir arkadaşa, akrabaya ya da sevilen bir hayvana voler bene, nişanlıya, eşe ya da sevgiliye ise amare denir. İtalyanca sevgi sözlerinin geri kalanının, yani amore, tesoro, caro ve bunların ekli biçimlerinin de kendi tuzakları var. Bu sayfa ikisini de sözlük maddeleriyle ayırıyor.
İtalyanca seni seviyorum: ti amo ile ti voglio bene
Rossi'nin cümlesi sert bir ayrım gibi duruyor, ama Treccani'nin kendi maddeleri bunu biraz yumuşatıyor. amare fiilinin ilk anlamı sadece romantik değil: Treccani'ye göre amare aile içi sevgiyi ve dostluğu da kapsıyor, örnekleri amare la famiglia, i figli, i genitori, gli amici, yani aileyi, çocukları, anne babayı, arkadaşları sevmek. Romantik anlam bunun ardından geliyor: “güçlü bir duygusal ve cinsel çekim hissetmek, âşık olmak”. volere maddesinin yedinci anlamı ise voler bene'yi “birine bağlı olmak, ona karşı sevgi beslemek” diye veriyor ve mektup kapanışında voglimi bene örneğini ekliyor.
Yani sözlükler ayrımı çiziyor ama sınır keskin değil. Dilbilgisi kitabı gibi okuyup “ti amo hiçbir zaman arkadaşa söylenmez” demek de, “ikisi aynı şey” demek de yanlış olur. Pratik sonuç şu: ti voglio bene romantik bir iddia taşımıyor, ti amo taşıyor. Yeni tanıştığın birine ikisi de erken gelir.
Rossi'nin notunun ikinci kısmı Türkçe konuşan için daha ilginç. Ona göre İngilizce to love ve love, İtalyancadaki piacere ve volere bene alanının bir kısmını da kapsıyor; İngilizceden dublajlanan filmlerin dilinde üç kavram bu yüzden bazen karışıyor. Rossi'nin örneği mektup kapanışı: İngilizce love and kisses ya da much love yazan biri, İtalyancada daha çok un abbraccio (bir sarılma) ya da affettuosamente (sevgiyle) yazar. Türkçede bu işi tek fiil görüyor: TDK sevmek maddesinin ilk üç anlamı sevgi ve bağlılık duymak, birine sevgiyle bağlanıp gönül vermek ve çok hoşlanmak. Bu üç anlamın kabaca üç İtalyanca fiile denk düştüğünü düşünüyoruz, ama bu eşleştirme bizim, TDK böyle bir karşılaştırma yapmıyor.
Hitap sözleri: amore, tesoro, caro
| Hitap | Treccani'nin kaydı | Okunuşu ve havası |
|---|---|---|
| amore, amor mio | Beşinci anlamda: sevilen kişi ve “tenerezza ifadesi olarak amor mio!” | “a-mo-re”; en geniş: eşe, çocuğa |
| tesoro, tesoro mio | “nell'uso fam. è frequente come vocativo affettuoso”: ciao, tesoro!, come stai, tesoro? | “te-zo-ro”; gündelik, yakın |
| caro, cara | “come vocativo: addio, caro; senti, cara”; mektup başında “cara ...” | “ka-ro”; mektup ve hitap |
| caro mio | “modo confidenziale e spesso iron.” | Sevgi sözü değil, çoğu zaman alaycı bir uyarı |
Rossi aynı yazıda sevgililerin birbirine seslendiği yüzlerce kelime ve ifadeden bazılarını sayıyor: “caro, micio, passerotto, stella, tesoro”. Micio kedicik, passerotto küçük serçe, stella yıldız. Yani İtalyanca da hayvan ve gök cismi isimleriyle sevgi sözü yapıyor, Fransızca ile aynı mantık.
Tesoro'nun ikinci bir işi daha var: Treccani gündelik dilde, iyi ve sevimli biri için de kullanıldığını yazıyor, “che tesoro di ragazzo”, “ha una segretaria che è un tesoro”. Yani sei un tesoro bir sevgi sözü olmadan da bir övgü. Bir arkadaşa denmesi sözlüğe göre yasak değil.
Ekler: -uccio, -etto ve -accio
Türkçedeki -cik ve -ceğiz gibi ekler sevgi katıyor: TDK küçültme ekini “anlamına küçüklük, azlık, sevgi, acıma kavramları katan” diye tanımlıyor. İtalyanca ekler ise aynı yönde çalışmıyor: -uccio ve -etto küçültüyor, -accio ve -azzo ise anlamı kötüleştiriyor. Treccani'nin amore maddesinde şu sıra var:
- amorùccio: sevilen kişiye hitap, özellikle çocuğa
- amoretto: “intrigo amoroso leggero e di breve durata”, yani hafif ve kısa süreli bir gönül ilişkisi
- amorazzo, amoràccio: Treccani'nin işaretiyle kötüleyici ve küçümseyici; geçici, gizli ya da bağlılık içermeyen ilişki
Yani aynı kökten gelen kelimelerden biri şefkat, biri kısa bir flört, biri aşağılama. Dikkat çeken nokta, amoretto'nun da bir küçültme olması: İtalyancada küçültme eki tek başına sevgi garantisi değil. İtalyanca sevgi sözü uydurmak isteyen biri ekle oynamadan önce bu listedeki risklere bakmalı.
Mesajın başındaki cara ve caro her zaman sevgi sözü değil
Treccani caro maddesinin ilk anlamını “amato, a cui si è affezionati”, yani sevilen, bağlı olunan diye veriyor ve hemen ardından hitap kullanımını ekliyor: addio, caro; senti, cara. Aynı bölümde ilginç bir ayrıntı var: caro, arkadaşlara ve ailelere yazılan mektupların başlığında “assai frequente”, yani çok sık, örnekleri cara ..., mio caro ..., carissima mamma. Yani bir İtalyan'ın mesajı “Cara Giulia,” diye başlıyorsa bu bir aşk ilanı değil, Türkçedeki “Sevgili Giulia” kadar sıradan bir açılış. Bu yüzden ilk mesajda cara ile başlayan birini fazla okumamak, devamında tesoro ya da amore gibi hitaplar gelip gelmediğine bakmak daha doğru.
Gerçek cümlelerde nasıl duruyorlar
Aşağıdaki dört cümleyi biz yazdık, hepsi Treccani'deki kullanımlarla uyumlu:
- Ciao, tesoro, come stai? (Merhaba canım, nasılsın?)
- Amore, passo a prenderti alle otto. (Aşkım, saat sekizde seni almaya geliyorum.)
- Ti voglio bene, nonna. (Seni seviyorum, büyükanne.)
- Sei un tesoro, grazie. (Çok tatlısın, sağ ol.)
İlk ikisi yakın ilişkide hitap, üçüncüsü aile içi sevgi, dördüncüsü romantik olmayan bir övgü. Birinci ve dördüncü satırdaki tesoro aynı kelime: birinde hitap, ötekinde teşekkür eden bir övgü.
Okunuşu
Treccani'nin gösterimine göre amore'nin vurgusu ikinci hecede: a-MO-re, sondaki e okunuyor. tesoro'da ṡ işareti sesli s, yani “z” demek: te-ZO-ro. ti voglio bene'de gl ünsüz grubu “ly” gibi okunuyor: “ti vol-yo be-ne”. Bu Türkçe harflerle yazımlar bizim yaklaşık gösterimimiz; ilk ikisi Treccani'nin madde başlarındaki vurgu ve ses işaretlerine (amóre, teṡòro) dayanıyor, sonuncusu İtalyanca yazımın genel kuralı.
Bilmediklerimiz
Leipzig Derlem Koleksiyonu'nun 2012 haber metinlerinden kurulmuş, 1.000.000 cümlelik, 19.895.912 sözcükbirimlik İtalyanca derleminde amore 759, caro 512, tesoro 188 kez geçiyor. Bu sayılar sevgi hitabını ölçmez: derlem haber dilinden, kelimelerin hepsi bütün anlamlarıyla sayılıyor. ti amo ve ti voglio bene ayrımının genç İtalyanlarca flört döneminde ne kadar uygulandığını gösteren bir kaynak bulamadık; sayfadaki ayrım sözlük yazarlarının tarifidir.
Sık sorulan sorular
İtalyanca seni seviyorum ne demek: ti amo mu, ti voglio bene mi?
Bir arkadaşa tesoro denir mi?
İtalyanca küçültme ekleri sevgi sözünü nasıl değiştirir?
caro mio nazik bir hitap mı?
Kaynaklar
- Treccani, Sinonimi e Contrari: amore, finestra di approfondimento (Fabio Rossi, 2003) amare, volere bene ve piacere fiillerinin İtalyancada birbirinden “çok farklı” olduğu; “bir arkadaşa, akrabaya ya da hayvana volere bene, nişanlıya, eşe ya da sevgiliye amare” ayrımı; İngilizce to love ve love'ın piacere ile volere bene alanını da kısmen kapsadığı, İngilizceden dublajlanan filmlerin dilinde üç kavramın bazen karıştığı notu; mektup kapanışı örneği: İngilizce love and kisses, much love, İtalyanca daha çok un abbraccio, affettuosamente; sevgilileri birbirine hitap eden “caro, micio, passerotto, stella, tesoro” örnekleri.
- Treccani, Vocabolario: amore İlk anlamın aile ve dostluk sevgisini de kapsaması; beşinci anlamda “tenerezza ifadesi olarak amor mio!”; amorùccio'nun “sevilen kişiye, özellikle bir çocuğa” hitap olması; amoretto, amorazzo ve amoràccio'nun kısa süreli ya da gizli ilişki anlamı.
- Treccani, Vocabolario: amare Fiilin ilk anlamının aile, çocuk, ebeveyn ve dostluk sevgisini, ardından “güçlü duygusal ve cinsel çekimi, âşık olmayı” kapsaması.
- Treccani, Vocabolario: volere (7. anlam, voler bene) “Voler bene a qualcuno: essergli affezionato, avere affetto, amore per lui”; mektup kapanışlarında “voglimi bene”.
- Treccani, Vocabolario: tesoro İlk anlam define; gündelik dilde iyi, sevimli biri için “che tesoro di ragazzo”; sevilen kişi için “nell'uso fam. è frequente come vocativo affettuoso: ciao, tesoro!; come stai, tesoro?; dimmi, tesoro; tesoro mio!”.
- Treccani, Vocabolario: caro¹ “Amato, a cui si è affezionati”; hitapta “addio, caro; senti, cara”; arkadaşlara ve aileye yazılan mektupların başlığında “assai frequente”: “cara ...; mio caro ...; carissima mamma”; “c. mio, modo confidenziale e spesso iron.”: “hai commesso uno sbaglio, c. mio!”.
- Leipzig Corpora Collection: ita_news_2012_1M 1.000.000 cümle ve 19.895.912 sözcükbirimlik İtalyanca haber derleminde geçiş sayıları: amore 759, caro 512, tesoro 188.
- TDK Güncel Türkçe Sözlük: sevmek, küçültme eki sevmek maddesinin ilk üç anlamı: sevgi ve bağlılık duymak; birine sevgiyle bağlanmak, gönül vermek; çok hoşlanmak. Küçültme ekinin “küçüklük, azlık, sevgi, acıma” kavramları kattığı (sozluk.gov.tr/gts?ara=küçültme eki).