Almanca seni seviyorum: hangi cümle, kime
Almancada seni seviyorum demenin tek yolu yok. Ich liebe dich, ich hab dich lieb ve ich mag dich arasındaki farkı sözlük maddeleriyle açıklıyoruz.
Almancada “seni seviyorum” cümlesinin karşılığı ich liebe dich, ama bu cümleyi Türkçedeki gibi her yere söyleyemezsin. Türkçede tek bir basamak var: anneye de, kardeşe de, sevgiliye de “seni seviyorum” denir ve kimse yanlış anlamaz. Almancada ise en az üç basamak var ve hangisini seçtiğin, ilişkiyi tarif ediyor. Kısa cevap şu: ich mag dich en hafifi, ich hab dich lieb ortadaki, ich liebe dich en ağırı. Uzun cevap, sözlüklerin bu basamakları nereye kadar yazdığıyla ilgili.
Dört cümle, dört mesafe
| Almanca | Ne anlatıyor | Ne zaman söylenir | Türkçede en yakını |
|---|---|---|---|
| Ich mag dich | Senden hoşlanıyorum | Yeni tanışılan biri, arkadaşlık | Seni seviyorum demeden önceki her şey |
| Ich hab dich lieb | Sana karşı sevgi duyuyorum | Aile, yakın arkadaş, uzun ilişkiler | Seni seviyorum, ama hafif tonda |
| Ich liebe dich | Seni seviyorum | Eş, sevgili | Seni seviyorum |
| Ich habe mich in dich verliebt | Sana âşık oldum | Başlangıç anı | Sana âşık oldum |
Son satır kendi başına bir ayrım. Duden, sich verlieben fiilini “birine duyulan sevgiye kapılmak” diye tanımlıyor, yani bir durumu değil bir olayı anlatıyor. Türkçedeki “âşık olmak” ile aynı mantıkta çalışıyor.
Sözlükler ne diyor
Duden'in lieben maddesi fiili üç ana anlama ayırıyor, ama asıl iş birincinin içinde: ilk anlam alt başlıklara bölünüyor ve bu sayfadaki en sağlam dayanak ilk iki alt başlık.
- 1a: Birine sevgi duymak ve bunu göstermek. Örnekler tamamen aile: sein Kind, die Eltern, seinen Nächsten lieben.
- 1b: Belirli bir insana karşı özellikle güçlü zihinsel, bedensel ve duygusal bir bağ taşımak. Örnekler romantik: ich werde ihn immer lieben, die beiden lieben sich.
Dikkat edilmesi gereken kelime 1b'deki “belirli bir insan”. Duden, romantik anlamı tekliğe bağlıyor: bir kişi. 1a'da böyle bir sınır yok, çünkü çocuğunu da, anneni de, komşunu da aynı anda sevebilirsin.
Almanca ayrıca bu işi yapan ikinci bir fiili ayrı madde olarak tutuyor. DWDS'te liebhaben kendi maddesi olarak duruyor, alternatif yazımı lieb haben olarak veriliyor ve yazım kuralı numarası bile not düşülmüş: § 34 E5. Anlamı ise tek satır: jmdn. lieben, yani birini sevmek.
Sözlüklerin yazmadığı şey
Burada dürüst olmak gerekiyor. İnternetteki listeler “ich hab dich lieb aileye, ich liebe dich sevgiliye söylenir” diye yazıyor. Bu kullanımda büyük ölçüde doğru, ama hiçbir sözlük bu kuralı böyle yazmıyor. DWDS liebhaben'i sadece “birini sevmek” diye tanımlıyor, aile kaydı düşmüyor.
Dahası, DWDS'in kendi derleminden otomatik seçtiği örnekler bu kuralı kısmen çürütüyor. Sözlüğün liebhaben maddesinde verilen örneklerden biri 22 Ocak 1943 tarihli bir cephe mektubundan, Irene G.'nin Ernst G.'ye yazdığı satırlardan geliyor: “Du möchtest mich tausend Mal küssen, immer wieder fest liebhaben.” Yani beni bin kere öpmek, tekrar tekrar sımsıkı sevmek istiyorsun. Mektubun kendi cümlesi, bu kalıbın bir dönem çiftler arasında da kullanıldığını gösteriyor.
Bu sayfanın söyleyebileceği en doğru şey şu: Almanca iki ayrı kalıbı ayrı ayrı korumuş, Türkçe tek kalıpla yetinmiş. Bugünün konuşma dilinde hafif olan liebhaben, ağır olan lieben, ama bu bir sözlük kuralı değil, bir kullanım geleneği ve sözlükler de bunu iddia etmiyor.
Sözlüklerin gerçekten yazdığı bir şey var: Duden'in lieb maddesinde “seine Lieben” ifadesi parantez içinde açıklanıyor ve açıklama net: yakınları, bütün ailesi. Aynı maddede samimi hitap kalıpları da sıralanmış: lieber Hugo, liebste Mutter. Yani lieb kökü, sözlüğün kendi örneklerinde aileye doğru eğiliyor.
Bir kalıbın tersine dönmesi
Almancada sevgi cümlelerinin en tuhaf örneği gernhaben. Duden bu fiili “sempati, yakınlık, sevgi duymak” diye tanımlıyor ve örneği gayet masum: er hat sie gern. Aynı maddenin hemen altında ise bir deyim var: du kannst mich gernhaben. Duden bunu günlük dil ve ironik diye işaretliyor ve anlamını yazıyor: seninle bir işim olmasın.
Yani aynı fiil, kalıp değişince sevgiden reddedişe geçiyor. Bu, Almanca öğrenen Türkler için iyi bir uyarı: kelimeyi değil, kalıbı öğrenmek gerekiyor.
En alt basamak: mögen ve gernhaben
Almancada “senden hoşlanıyorum” demenin iki yolu var ve ikisi de sevgi cümlesi değil, yakınlık cümlesi.
ich mag dich bunların en bilineni. Türkçedeki “senden hoşlanıyorum” ile aynı işi görüyor: bir şey iddia etmiyor, kapıyı açık bırakıyor. Duden, mögen fiilinin asıl fiil olarak kullanımlarından birini doğrudan insana bağlıyor: “birine karşı sempati ya da sevgi duymak”, örneği de die beiden mögen sich. Yani cümlenin kendisi sözlükte var. Sözlükte olmayan şey, onun ich liebe dich'in bir alt basamağı sayılması; o sıralama kullanımdan geliyor.
ich hab dich gern ise Duden'in gernhaben maddesinde “sempati, yakınlık, sevgi duymak” diye tanımlanıyor ve örneği gayet sade: er hat sie gern. Aynı maddede ikinci bir anlam daha var: bir şeye eğilim duymak, bir şeyi sevmek. Yani fiil hem insana hem şeye gidiyor.
Bu iki cümle, kısa bir ilk sohbetin sonunda söylenebilecek en üst basamak. Bir üstü, yani ich hab dich lieb, haftalar sonra gelen bir cümle.
Türkçede sevmek ile beğenmek
Türkçe bu basamakları başka türlü kuruyor. TDK'ye göre sevmek beş ayrı iş yapıyor: sevgi ve bağlılık duymak, birine sevgiyle bağlanmak, çok hoşlanmak, okşamak ve bir yerin şartlarını uygun bulmak. Tek fiil, hem anneyi hem kediyi hem de İzmir'i kapsıyor.
Beğenmek ise TDK'de “iyi veya güzel bulmak” diye tanımlanıyor ve ikinci anlamı seçmekle ilgili: benzerleri arasından birini ayırmak. Yani Türkçede beğenmek bir değerlendirme, sevmek bir bağ.
Almanca bu ikisinin arasına üçüncü bir basamak koymuş, Türkçe koymamış. Türkçede “seni seviyorum” demeye hazır değilsen yapabileceğin tek şey kelimeyi değil cümleyi değiştirmek: “senden çok hoşlanıyorum” gibi.
Türkçede neden ara basamak yok
Türkçe bu işi tek fiile yüklüyor. TDK'ye göre sevgi, “insanı bir şeye veya bir kimseye karşı yakın ilgi ve bağlılık göstermeye yönelten duygu”. Tanım geniş ve kimseyi dışarıda bırakmıyor. Yükselmek istediğinde kullanılan kelime aşk, ama aşk bir fiil değil, isim: “sana âşığım” demek zorundasın, çünkü “seni aşkıyorum” diye bir cümle yok.
TDK aşkı Arapça ʿışḳ kaynaklı gösteriyor ve “çok kuvvetli sevgi ve bağlılık duygusu” diye tanımlıyor. Nişanyan Sözlük aynı kelimeyi Arapça ʿişḳ “şiddetle sevme, şiddetli ve yakıcı sevgi” biçimine bağlıyor ve Türkçede ˁışk biçiminin 18. yüzyıla dek tercih edildiğini not ediyor.
Sonuç olarak Türkçedeki basamaklar şöyle sıralanıyor: senden hoşlanıyorum, seni seviyorum, sana âşığım. Almancadaki sıralamayla karşılaştırınca ortadaki basamağın yerinin farklı olduğu görülüyor. Türkçede “seni seviyorum” hem anneye hem sevgiliye gidiyor; Almancada o iş iki ayrı cümleye bölünmüş.
Yazarken
Üç pratik not. Birincisi, ich hab dich lieb yazımında hem liebhaben hem lieb haben doğru, DWDS ikisini de veriyor. İkincisi, ich liebe dich cümlesinde dir değil dich yazılır, çünkü sevilen kişi burada nesne, yani belirtme hâlinde. Üçüncüsü, cümleyi güçlendirmek istediğinde Türkçedeki gibi “çok” ekleyerek bir üst basamağa geçemezsin: ich liebe dich sehr, ich liebe dich cümlesinin vurgulu hâli, bir üstü değil.
Sık sorulan sorular
ich hab dich lieb ile ich liebe dich farkı ne?
Hangisi aileye söylenir?
Almancada ara basamak var mı?
Seni çok seviyorum nasıl denir?
Kaynaklar
- Duden: lieben Fiilin anlam sıralaması: 1a çocuğa, ebeveyne, yakınına duyulan sevgi; 1b “belirli bir insana karşı özellikle güçlü zihinsel, bedensel, duygusal bağ”. Ayrıca sıklık ölçeğinde beş çubuktan üç.
- Duden: lieb lieb sıfatının anlamları, “man muss sie einfach lieb haben” örneği, samimi hitap kalıbı (lieber Hugo, liebste Mutter) ve “seine Lieben” ifadesinin parantez içinde aile diye açıklanması.
- Duden: gernhaben gernhaben'in “sempati, yakınlık, sevgi duymak” anlamı ve aynı maddede kayıtlı ironik kalıp: “du kannst mich gernhaben!”, yani seninle işim olmaz.
- DWDS: liebhaben liebhaben'in lieben'den ayrı bir madde olduğu, “lieb haben” yazımının da geçerli sayıldığı (yazım kuralı § 34 E5), anlamın “jmdn. lieben” diye verildiği ve derlem örnekleri arasında 1943 tarihli bir cephe mektubunun bulunduğu.
- TDK Güncel Türkçe Sözlük: aşk Aşk maddesinin Arapça ʿışḳ kaynaklı gösterilmesi ve “çok kuvvetli sevgi ve bağlılık duygusu” diye tanımlanması.
- Nişanyan Sözlük: aşk Arapça ʿişḳ “şiddetle sevme, şiddetli ve yakıcı sevgi” kaynağı ve Türkçede ˁışk biçiminin 18. yüzyıla dek tercih edilmiş olması.