Görücü usulü evlilik oranı: TÜİK verisi yaşa göre
TÜİK'e göre 2021'de evliliklerin %56,8'i görücü usulü. Oran yaşa, eğitime ve bölgeye göre nasıl değişiyor, anket neyi görücü usulü sayıyor?
TÜİK'in 2021 Türkiye Aile Yapısı Araştırması'na göre Türkiye'de evliliklerin %56,8'i görücü usulüyle gerçekleşmiş. Bu rakam iki ayrı cevabın toplamı: evlilik deneyimi olanların %46,1'i “görücü usulü, kendi rızamla”, %10,7'si “görücü usulü, kendi görüşüm sorulmadan ailemin kararıyla” diye cevap vermiş. Kendi kararıyla evlenenler %37,6, kaçarak ya da kaçırılarak evlenenler %5,3. Oran yaşla keskin biçimde değişiyor: 65 yaş ve üzerinde %74,6, 25 ile 34 yaş arasında %35,5. Aşağıda bu rakamların ne anlama geldiğini ve neyi ölçmediğini açıyoruz.
Görücü usulü nedir
Kelimenin kendisi eski bir göreve dayanıyor. TDK görücüyü “evlenmek isteyen erkek için kız görmeye giden kimse” diye tanımlıyor; örnek cümle Ömer Seyfettin'den. Aynı sözlükte görücüye çıkmak da var: “evlenmesi söz konusu olan kız görücüye görünmek”. Sözlükte “görücü usulü” diye ayrı bir madde ise yok.
Sözlük eski bir görevi anlatıyor; gündelik dilde “görücü usulü” ise daha geniş bir anlamda, eşlerin aileler, akrabalar ya da tanıdıklar aracılığıyla evlilik amacıyla tanıştırılması için kullanılıyor. TÜİK'in raporunda görücü usulü için ayrı bir tanım yok; tanımı cevap seçeneklerinin kendisi yapıyor.
| TÜİK'in cevap seçeneği | Oran, 2021 |
|---|---|
| Görücü usulü, kendi rızamla | %46,1 |
| Kendi kararım, ailemin rızasıyla | %34,9 |
| Görücü usulü, kendi görüşüm sorulmadan ailemin kararıyla | %10,7 |
| Kaçma veya kaçırılma | %5,3 |
| Kendi kararım, ailemin rızası dışında | %2,7 |
| Diğer | %0,3 |
Tablonun en önemli satırı birincisi. “Görücü usulü” denince akla gelen ailenin dayattığı evlilik, görücü usulü evliliklerin beşte birinden az (%56,8'in %10,7'si). Görücü usulü evliliklerin çoğunda kişi tanıştırılmış ama kararı kendisi vermiş.
Kadınlarla erkekler arasındaki fark da en çok bu ayrımda görünüyor. Kendi rızasıyla görücü usulü evlenenlerin payı iki cinsiyette neredeyse aynı (kadınlarda %46,3, erkeklerde %45,9). Kendi görüşü sorulmadan evlendirilenler ise kadınlarda %12,5, erkeklerde %8,6.
Görücü usulü evlilik oranı yaşa göre
TÜİK'in raporundaki 4.4 numaralı tablo, oranı bugünkü yaşa göre kırıyor. Yani 65 yaş üstü satırı, onlarca yıl önce yapılmış evlilikleri gösteriyor.
| Bugünkü yaş | Görüşü sorulmadan | Kendi rızasıyla görücü | Görücü usulü toplam | Kendi kararı, aile rızasıyla | Kaçma, kaçırılma |
|---|---|---|---|---|---|
| 15 ile 24 | %4,4 | %36,1 | %40,5 | %44,4 | %8,9 |
| 25 ile 34 | %3,8 | %31,7 | %35,5 | %55,9 | %5,1 |
| 35 ile 44 | %6,1 | %41,2 | %47,3 | %45,1 | %4,8 |
| 45 ile 54 | %9,7 | %51,5 | %61,2 | %31,1 | %5,0 |
| 55 ile 64 | %15,4 | %54,6 | %70,0 | %22,1 | %4,7 |
| 65 ve üzeri | %21,2 | %53,4 | %74,6 | %16,5 | %6,4 |
Eğilim açık: her genç kuşakta görücü usulü azalıyor, kendi kararıyla evlenme artıyor. Görüşü sorulmadan evlendirilenlerin payı 65 yaş üstünde %21,2 iken 25 ile 34 yaş arasında %3,8.
Tek istisna en genç satır ve bunun bir sebebi var. 15 ile 24 yaş grubunda yalnızca o yaşa kadar evlenmiş olanlar sayılıyor. Bu kişiler, akranlarının çoğu henüz evlenmemişken evlenmiş olanlar; yani kendi kuşaklarının tamamını değil, erken evlenen kısmını temsil ediyorlar. Bu satırdaki %40,5'i “gençlerde görücü usulü yeniden artıyor” diye okumak, bu seçilim etkisini görmezden gelmek olur. Kaçma ve kaçırılmanın en yüksek olduğu yaş grubunun da bu olması (%8,9) bu grubun farklılığını gösteriyor.
Eğitime ve bölgeye göre
Eğitimle fark yaştan da büyük. Bir okul bitirmemiş olanlarda görücü usulü %79,9, üniversite mezunlarında %24,3. Üniversite mezunlarının %71,7'si kendi kararıyla ve ailesinin rızasıyla evlenmiş.
Bölgeler arasında oran iki kata yakın açılıyor:
| Bölge veya il | Görücü usulü toplam | Kendi kararı, aile rızasıyla |
|---|---|---|
| Batı Marmara | %39,7 | %44,9 |
| İzmir | %43,6 | %50,8 |
| İstanbul | %43,7 | %48,3 |
| Ankara | %54,7 | %41,5 |
| Orta Anadolu | %73,1 | %20,6 |
| Kuzeydoğu Anadolu | %73,3 | %18,4 |
| Güneydoğu Anadolu | %78,1 | %18,0 |
Kaçma ve kaçırılmanın bölgesel dağılımı ayrı bir harita çiziyor: en yüksek oranlar Batı Marmara'da (%12,9) ve Doğu Karadeniz'de (%10,5).
2016'dan 2021'e
TÜİK aynı soruyu 2016'da da sormuştu. O yıl görücü usulü %59,9 çıkmıştı: %47,8 kendi rızasıyla, %12,1 görüşü sorulmadan. Kendi kararıyla ve aile rızasıyla evlenenler %30,2, kaçma ya da kaçırılma %7'ydi.
Beş yılda görücü usulü 3,1 puan, ailenin tek başına karar verdiği evlilikler 1,4 puan düşmüş; kendi kararıyla ve aile rızasıyla evlenme 4,7 puan artmış. Ancak iki rakam tam olarak aynı şeyi ölçmüyor: 2016 bülteni ilk evlilikleri, 2021 bülteni birden fazla evlenmiş olanların son evliliğini esas alıyor. Değişimin yönü güvenilir, ondalıklara kadar karşılaştırma değil.
Anket bunu nasıl ölçüyor
Görücü usulü oranı, sorunun nasıl sorulduğuna çok bağlı. Bunu görmek için Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü'nün 2018 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması'na bakmak yeterli. Orada soru tek cümle: “Evliliğiniz kim tarafından kararlaştırılmıştı? Siz ve eşiniz mi, yoksa aileleriniz mi?” Enstitünün ileri analiz raporu “kendimiz” ve “kaçtı” cevaplarını “kendi isteği”, “ailelerimiz” ve “kaçırıldı” cevaplarını “kendi isteği dışında” diye topluyor. Son beş yılda doğum yapmış kadınlardan oluşan alt örneklemde sonuç %62,6'ya %37,4.
Bu rakam TÜİK'inkiyle karşılaştırılamaz: örneklem farklı ve soru, görücü usulüyle tanışıp kararı kendisi veren kişiye ayrı bir seçenek sunmuyor. Aynı kişi TÜİK'in anketinde görücü usulü, Hacettepe'nin anketinde “kendimiz” hanesine düşebilir. İki “görücü usulü oranı” karşılaştırılırken bu yüzden önce sorunun metnine bakmak gerekiyor.
Kanun ise bambaşka bir şeye bakıyor. Medeni Kanun'un 142. maddesine göre evlendirme memuru iki tarafa da evlenmek isteyip istemediğini soruyor ve evlenme, olumlu sözlü cevapların verildiği anda oluşuyor. Anket ise evliliğe kimin karar verdiğini soruyor. İki soru aynı şey değil.
Sık sorulan sorular
Görücü usulü evlilik ne kadar yaygın?
Genç kuşaklarda oran değişti mi?
Anket bunu nasıl ölçüyor?
Görücü usulüyle evlenmek zorla evlenmek mi demek?
Kaynaklar
- TÜİK, Türkiye Aile Yapısı Araştırması, 2021 (bülten ve rapor) Eş seçiminin nasıl yapıldığına dair altı cevap seçeneği ve oranları; cinsiyete, yaş grubuna, öğrenim durumuna, bölgeye ve üç büyük ile göre kırılım (rapor tablo 4.3 ve 4.4). Son evlilik esas alınıyor, 15 yaş ve üzeri.
- TÜİK, Aile Yapısı Araştırması, 2016 2016'da ilk evliliklerin %47,8'inin görücü usulü ve kendi rızasıyla, %12,1'inin görücü usulü ve kendi görüşü sorulmadan, %30,2'sinin kendi kararı ve aile rızasıyla, %7'sinin kaçma veya kaçırılmayla gerçekleşmesi.
- Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü, 2018 TNSA İleri Analiz Çalışması Evlilik kararı sorusunun metni (“Evliliğiniz kim tarafından kararlaştırılmıştı? Siz ve eşiniz mi, yoksa aileleriniz mi?”), cevapların “kendi isteği” ve “kendi isteği dışında” olarak yeniden kodlanması ve son beş yılda doğum yapmış kadınlardan oluşan alt örneklemde %62,6 ile %37,4'lük dağılım.
- TDK Güncel Türkçe Sözlük: görücü Görücünün “evlenmek isteyen erkek için kız görmeye giden kimse” diye tanımlanması; görücüye çıkmak maddesi; “görücü usulü” için ayrı bir madde bulunmaması.
- Türk Medeni Kanunu (4721), mevzuat.gov.tr Madde 142: evlendirme memuru iki tarafa da evlenmek isteyip istemediğini sorar, evlenme olumlu sözlü cevaplarla oluşur.