Franse koosnaampjes: chéri, mon chou en ma puce
Franse koosnaampjes volgens TLFi en de Académie française: chéri of chérie, mon amour, mon chou, ma puce en ma biche, en wie ze mag zeggen.
Franse koosnaampjes die de woordenboeken als aanspreking beschrijven, zijn mon chéri of ma chérie, mon amour, mon trésor en de reeks uit de moestuin en het dierenrijk: mon chou, ma puce, mon lapin en ma biche. Wie ze wil gebruiken, heeft twee vragen. Welke vorm hoort bij een man en welke bij een vrouw? Dat hangt af van het woord. En zijn de beestjes en groenten serieus bedoeld? Ja, en dat staat zwart op wit in het Dictionnaire de l'Académie française, negende editie, en in de TLFi, het Trésor de la langue française informatisé.
Chéri of chérie: de vorm volgt de ander
De TLFi geeft onder chéri als zelfstandig naamwoord: "employé souvent en apostrophe", een "terme de tendresse et d'affection", met de vorm mon (ma) chéri(e). De Académie schrijft het even kort: "Mon chéri, ma chérie." Je zegt dus mon chéri tegen een man en ma chérie tegen een vrouw, en zowel het voornaamwoord als de laatste letter richten zich naar de persoon die je aanspreekt. Dat is anders dan bij het Italiaanse tesoro mio, waar het zelfstandig naamwoord de vorm bepaalt.
Uitgesproken maakt het geen verschil: de TLFi geeft [ʃeʀi] voor beide. In een bericht zie je het wel. Wie chérie schrijft aan een man, schrijft een woord voor een vrouw, en die vergissing valt op. Let ook op het accent: de woordenboeken schrijven chéri, met een é, ook al zoek je het vaak zonder.
De woorden en wat de woordenboeken erbij zetten
| Woord | Wat er staat | Waar je op let |
|---|---|---|
| mon chéri, ma chérie | TLFi: terme de tendresse, vaak in apostrof | De vorm volgt de ander |
| mon amour | Académie: "En apostrophe. Mon amour, mon cher amour." | Eén vorm voor iedereen, zie mon amour betekenis |
| mon trésor | TLFi: "terme d'affection", met een moeder die tegen haar kind zegt "Mon bijou, mon trésor, qu'est-ce que tu as ?" (Zola, 1894) | Trésor is mannelijk, dus mon trésor tegen een vrouw ook |
| mon chou, ma choute | Académie: hypocoristisch gebruik, "Mon chou, mon petit chou, mon chéri. Ma petite choute." | Het vrouwelijke choute bestaat naast chou |
| ma puce | Académie: "Pour marquer son affection. Ma puce, ma petite puce." | Puce is vrouwelijk; de woordenboeken noemen geen beperking naar het geslacht van de aangesprokene |
| mon lapin | Académie: "Comme terme d'affection. Mon lapin, mon petit lapin." | Courteline (1888) laat het een man tegen een huilende vrouw zeggen |
| ma biche | Académie: "adressé à une fillette ou à une femme" | Alleen voor een meisje of een vrouw |
Waarom een groente, een insect en een konijn
De woordenboeken die we lazen, verklaren niet waarom. Wat ze wel laten zien is dat het geen grap is. De Académie voert chou, puce en lapin op met een eigen toelichting als koosnaam ("Pour marquer son affection", "Comme terme d'affection"), en bij chou noemt ze het gebruik "hypocoristique", het vakwoord voor een koosnaam. De TLFi citeert Balzac die in 1846 schrijft dat echtgenoten "devant tout le monde" hun vrouw bij dierennamen noemen: ma poule, ma chatte, mon rat, mon petit lapin. Hij noemt dat "à la façon romaine" en zet er tussen haakjes het Latijnse columbella bij, duifje. Al in 1846 was het dus een gewoonte die een schrijver als bekend kon veronderstellen. Chou doet trouwens ook dienst als bijvoeglijk naamwoord: de Académie geeft c'est chou, dat is schattig, en comme tu es chou !, wat ben je lief.
Voor wie
De TLFi zegt bij chou dat het "le plus souvent un enfant" is wie zo wordt aangesproken, en geeft bout de chou voor een klein kind. Bij puce noemt ze, familiair, een heel klein persoon of een kind. Het citaat van Zola bij trésor is een moeder tegen haar kind. Daar staat tegenover dat de Académie mon chou gelijkstelt aan mon chéri en bij ma puce geen leeftijd noemt, en dat Balzac het over echtgenoten heeft. Voor volwassenen onderling is er dus bewijs, maar volgens de TLFi is bij chou een kind de gewoonste aangesprokene.
Een eigen oordeel, geen woordenboekregel: tegen iemand die je net kent past een kinderwoord als ma puce minder snel dan chéri of een gewone naam. Laat de ander het eerst zeggen.
Ik hou van je in het Frans: je t'aime
"Ik hou van je" is in het Frans je t'aime: je is ik, te is jou en wordt voor een klinker t', en aime komt van aimer. De apostrof hoort erbij; je te aime bestaat niet. De Académie omschrijft aimer in de eerste betekenis als je tot iemand aangetrokken voelen "par un penchant instinctif fait de désir et de sympathie mêlés", met als voorbeeld Elle n'a jamais aimé que son mari. In een tweede betekenis is het iets waarderen of prettig vinden: aimer la musique, j'aime ce ton de franchise. Hetzelfde werkwoord dekt dus liefde en voorliefde, en alleen de zin eromheen zegt welke van de twee je bedoelt. Wat je t'aime tegenover mon amour betekent, staat bij mon amour betekenis.
Dan je t'aime bien. Wie Frans leert, krijgt vaak te horen dat dat "ik vind je aardig" betekent, een trede onder je t'aime. Die regel vonden we in de woordenboeken niet terug. De TLFi noemt aimer bien een veelgebruikte verbinding waarin bien "n'est plus qu'un intensif", alleen nog een versterking, en de Académie geeft er geen aparte betekenis voor. Onze lezing: zie je t'aime bien tussen volwassenen als hartelijk, maar niet als een liefdesverklaring, en vraag het als het ertoe doet.
En je t'adore? Bij adorer geeft de Académie als derde betekenis "Aimer avec passion", met zowel Ils s'adorent comme aux premiers jours als Elle adore la musique. Ook dat woord kan dus zwaar of luchtig zijn, afhankelijk van wie of wat je adoreert.
Zinnen die een Française of Fransman zou sturen
Dit zijn eigen voorbeelden, geen woordenboekcitaten.
- Bonne nuit, mon chéri. Dors bien. En met ma chérie tegen een vrouw: het enige verschil is mon of ma en de laatste letter.
- Tu viens, mon chou ? Kom je, schatje?
- Merci, ma puce, c'est gentil. Bedankt, dat is lief.
- À ce soir, mon trésor. Tot vanavond. Mon trésor blijft mon, ook tegen een vrouw.
- Ne t'inquiète pas, ma biche. Maak je geen zorgen. Alleen tegen een vrouw.
- Mon lapin, tu as mangé ? Heb je gegeten? Een alledaagse zorg met een dierennaam.
- Je t'aime, ma chérie. À demain. Ik hou van je, tot morgen. Tegen een man: mon chéri.
- Moi aussi, je t'aime. Het antwoord: ik ook.
Wat we niet weten
De woordenboeken zeggen niet hoe vaak de dierennamen tussen volwassenen voorkomen, en ook niet of dit tussen een man en een vrouw verschilt. Of je t'aime bien zwakker klinkt dan je t'aime, meten ze evenmin. In de artikelen die we lazen staat geen regionale markering voor Frankrijk, België, Zwitserland of Québec, en we hebben geen corpus gevonden dat dit meet. Alles wat hier over de leeftijd van de aangesprokene staat, komt uit de citaten en de definities, niet uit tellingen.
Veelgestelde vragen
Schrijf je cheri of cherie?
Waarom is het mon amour en niet ma amour?
Worden ma puce en mon chou echt door volwassenen gebruikt?
Is ma biche ook voor een man?
Bronnen
- CNRTL (TLFi en Académie française, 9e édition): chéri Geraadpleegd 11-10-2026 bij het CNRTL, dat de TLFi en de negende editie van het Dictionnaire de l'Académie française bevat; op dezelfde dag ook de artikelen aimer en adorer (inline gelinkt). TLFi: als zelfstandig naamwoord vaak in apostrof, 'terme de tendresse et d'affection', chéri(e)! mon (ma) chéri(e); uitspraak [ʃeʀi]. Académie: 'Substantif. Mon chéri, ma chérie.'
- CNRTL (TLFi en Académie française, 9e édition): amour Geraadpleegd 11-10-2026. Académie: 'En apostrophe. Mon amour, mon cher amour.' TLFi: in apostrof tot een geliefde persoon, mon amour, mon cher amour, mon pauvre amour, m'amour.
- CNRTL (TLFi en Académie française, 9e édition): chou Geraadpleegd 11-10-2026. Académie: in hypocoristisch gebruik, 'Mon chou, mon petit chou, mon chéri. Ma petite choute', met het vrouwelijke choute; bijvoeglijk, familiair: 'C'est chou, c'est mignon. Comme tu es chou !'. TLFi: 'Terme d'affection désignant le plus souvent un enfant lorsqu'on s'adresse à lui'; bout de chou, klein kind.
- CNRTL (TLFi en Académie française, 9e édition): puce Geraadpleegd 11-10-2026. Académie: 'Pour marquer son affection. Ma puce, ma petite puce.' TLFi: familiair, pejoratief of affectief voor een heel klein persoon, een kind.
- CNRTL (TLFi en Académie française, 9e édition): trésor Geraadpleegd 11-10-2026. TLFi: gebruikt als 'terme d'affection', met een citaat van Zola (1894) van een moeder tegen haar kind: mon bijou, mon trésor.
- CNRTL (TLFi en Académie française, 9e édition): lapin Geraadpleegd 11-10-2026. Académie: 'Comme terme d'affection. Mon lapin, mon petit lapin.' TLFi: dezelfde uitdrukking met een citaat van Courteline (1888) en een van Balzac (1846) over echtgenoten die hun vrouw 'à la façon romaine (columbella)' met dierennamen aanspreken: ma poule, ma chatte, mon rat, mon petit lapin.
- CNRTL (TLFi en Académie française, 9e édition): biche Geraadpleegd 11-10-2026. Académie: 'Familier. Terme d'affection adressé à une fillette ou à une femme.' TLFi: 'Fam. Terme d'affection adressé à une femme, à une jeune fille', met een citaat van Balzac (1837).
- CNRTL (TLFi en Académie française, 9e édition): mon Geraadpleegd 11-10-2026. Académie: mon vervangt ma voor een vrouwelijk woord dat met een klinker begint (mon amie); mon, ma met een bijvoeglijk naamwoord als zelfstandig naamwoord (mon petit, ma chérie). TLFi: het bezittelijk voornaamwoord wordt zeer vaak met woorden van liefde of genegenheid verbonden.