Wie betaalt de eerste date? Wat peilingen echt zeggen
Delen, de man, of wie uitnodigt? Wat Nederlandse peilingen over de rekening meten, waar go Dutch echt vandaan komt en hoe je het netjes regelt.
Wie de rekening op een eerste date betaalt, is in Nederland geen vaste regel maar een keuze, en de meest genoemde keuze is delen. In de enige gewogen Nederlandse peiling die we konden vinden, van EenVandaag in 2019 onder 2178 jongeren van 16 tot 34 jaar, vond 50 procent dat je de rekening op de eerste date deelt, 33 procent dat de man betaalt en 0 procent dat de vrouw betaalt. Een praktische vuistregel die daarbij past: wie uitnodigt biedt aan te betalen, de ander biedt aan te delen, en je regelt het aan tafel in plaats van achteraf.
Wat de peiling van EenVandaag precies meet
De cijfers hierboven komen van de jongeren in het EenVandaag Opiniepanel. De vragenlijst stond open van 24 april tot en met 2 mei 2019, er deden 2178 mensen tussen de 16 en 34 jaar aan mee, en de uitslag is volgens EenVandaag gewogen op vijf variabelen. Die weging en de vermelde steekproef maken het meer dan een losse online poll, maar het blijft een opiniepanel: mensen melden zich zelf aan, en weging corrigeert daar maar ten dele voor.
Belangrijker is wat er gevraagd werd. De vraag ging over wat deelnemers vinden dat hoort, niet over wat ze de laatste keer gedaan hebben. Wie zegt dat delen eerlijk is, kan bij de kassa nog steeds de ander laten pinnen. Twee uitkomsten zijn daarom het nuttigst om te onthouden. Ten eerste: niemand in die peiling vond dat de vrouw hoort te betalen, dus als er een verwachting bestaat, wijst die één kant op. Ten tweede: onder homoseksuele, lesbische en biseksuele deelnemers was 63 procent voor delen, en volgens EenVandaag vond een aantal deelnemers de hele vraag vooral een dilemma voor hetero's. Een van hen schreef dat in een homoseksuele relatie niets in traditionele patronen bepaald is.
De jonge mannen in de groep die de man ziet betalen, een derde, vinden dat volgens EenVandaag vooral hoffelijk, en sommige jonge vrouwen noemen het charmant. Die mening is dus geen randverschijnsel. Wie uitgaat van delen, doet er goed aan te bedenken dat een op de drie jongeren in die peiling er anders over dacht.
Het lastigste moment is niet de kassa maar de dag erna
In juni 2024 vroeg EenVandaag 16.000 panelleden die zelf weleens een betaalverzoek sturen naar hun Tikkie-etiquette. Over een Tikkie na een date waren de meningen verdeeld: 37 procent vond het kunnen, 43 procent niet. Het leeftijdsverschil was groot. Van de jongeren vond 55 procent het normaal, van de 55-plussers 23 procent. Een 55-plusser in het onderzoek zei het zo: "Splitten is zo zakelijk, dat hoort niet bij een date."
Ook hier geldt een kanttekening: dit zijn mensen die zelf betaalverzoeken sturen, dus vermoedelijk een groep die er ruimer over denkt dan gemiddeld. Toch is de les bruikbaar. Delen aan tafel, waar je het samen afspreekt, ligt minder gevoelig dan een verzoek dat de volgende ochtend binnenkomt, als de ander misschien dacht dat het een traktatie was.
Wat er niet bestaat
We vonden geen representatief onderzoek onder alle volwassen Nederlanders naar wie er op een eerste date werkelijk betaalt. De Nibud-cijfers verderop op deze pagina gaan over stellen die al samen een huishouden voeren, niet over daters. Over oudere daters, over mensen die na een scheiding weer gaan daten en over gedrag in plaats van opvattingen zijn er dus geen cijfers die we kunnen geven.
Go Dutch komt niet uit Nederland
Wie in het Engels voorstelt om "to go Dutch", bedoelt dat iedereen voor zichzelf betaalt. Het is verleidelijk om te denken dat de uitdrukking ontstaan is als Engelse sneer naar zuinige Nederlanders, uit de tijd dat de Nederlanders voor Engeland een van de rivalen op zee waren. De gedateerde vindplaatsen wijzen een andere kant op.
David Wilton van Wordorigins.org vond Dutch treat voor het eerst op 16 april 1870, in een studentenblad van de University of Michigan. In 1874 gebruikte een Amerikaanse reisschrijver het voor Duitse bierdrinkers, die elk hun eigen rekening betaalden. In 1875 stond het zonder aanhalingstekens in de Yale Record, een teken dat lezers het al kenden. To go Dutch verschijnt vanaf 1900, en in 1912 geeft een Canadees woordenboek de definitie: iedereen in een gezelschap betaalt zijn eigen drankje. Wilton beschouwt de uitdrukking wel als een etnische steek, gebaseerd op het stereotype van de zuinige Nederlander.
Dictionary.com gaat een stap verder. Het schrijft dat de Britten genoeg scheldwoorden voor Nederlanders hadden, maar dat going Dutch daar niet bij lijkt te horen, en dat Dutch in de Amerikaanse uitdrukking mogelijk sloeg op de Pennsylvania Dutch, Duitstalige immigranten. Beide bronnen zijn het eens over het belangrijkste: het is een Amerikaanse uitdrukking uit de late negentiende eeuw. Over wie er met "Dutch" bedoeld werd, verschillen ze, en dat laten we zo staan.
Na de eerste date: als het een gezamenlijke rekening wordt
Wie lang genoeg samen uit eten gaat, gaat vroeg of laat samenwonen, en dan wordt de vraag groter. Het Nibud beschrijft vier manieren om gezamenlijke kosten te verdelen: naar verhouding van inkomen, zo dat jullie allebei hetzelfde bedrag overhouden, ieder de helft, of een vaste bijdrage. Ieder de helft raadt het Nibud alleen aan als de partner met het laagste inkomen daarna nog genoeg overhoudt.
Uit het onderzoek Geld en relatie van het Nibud, met 770 Nederlanders van 18 tot 75 jaar die in juni 2018 werden ondervraagd, blijkt dat 61 procent van de ondervraagde partners al het inkomen op één hoop gooit en dat 40 procent van de stellen alleen een gezamenlijke rekening heeft. Het principe van de eerste date, dat het voor allebei eerlijk moet voelen, keert daar terug in de taal van een budgetinstituut.
Een werkbare afspraak voor de eerste keer
- Zeg het bij de uitnodiging: "ik trakteer" of "zullen we gewoon delen" haalt de spanning bij de kassa weg.
- Bied als gast aan om te delen, ook als je verwacht dat de ander betaalt. Een derde van de jongeren in de peiling vindt dat de man betaalt, de helft vindt delen normaal: je weet dus niet bij voorbaat wie je tegenover je hebt.
- Regel het aan tafel. Over een Tikkie achteraf is de groep tegenstanders groter dan de groep voorstanders.
Veelgestelde vragen
Wie hoort de eerste date te betalen?
Waar komt de uitdrukking go Dutch vandaan?
Is aanbieden om te delen onbeleefd?
Mag je een Tikkie sturen na een date?
Bronnen
- EenVandaag, Lekker Hollands: 50 procent vindt dat je rekening van eerste date deelt (11 mei 2019) Gelezen 7-10-2026. Peiling onder de jongeren in het EenVandaag Opiniepanel, 24 april tot en met 2 mei 2019, 2178 deelnemers van 16 tot 34 jaar, gewogen op vijf variabelen: 50 procent delen, 33 procent de man, 0 procent de vrouw, 63 procent delen onder homoseksuele, lesbische en biseksuele deelnemers.
- EenVandaag, Een Tikkie na een date, onverwachts of voor elke cent (9 juni 2024) Gelezen 7-10-2026. Vragen aan 16.000 deelnemers van het Opiniepanel die zelf weleens een betaalverzoek sturen: 37 procent vindt een Tikkie na een date kunnen, 43 procent niet; jongeren 55 procent, 55-plussers 23 procent.
- Wordorigins.org (David Wilton), Dutch treat / go Dutch Gelezen 7-10-2026. Dutch treat als Amerikaanse uitdrukking uit de late negentiende eeuw, met vindplaatsen uit 1870, 1874 en 1875; to go Dutch vanaf 1900, met een definitie in een Canadees woordenboek uit 1912.
- Dictionary.com, going Dutch Gelezen 7-10-2026. Stelt dat going Dutch geen Britse scheldterm tegen Nederlanders lijkt te zijn, maar uit het negentiende-eeuwse Amerikaanse Dutch treat komt, mogelijk met Dutch in de zin van Pennsylvania Dutch; noemt 1873 en 1914.
- Nibud, Gezamenlijke rekening en geldzaken Gelezen 7-10-2026. Vier manieren om gezamenlijke kosten te verdelen: naar verhouding van inkomen, hetzelfde bedrag overhouden, ieder de helft, een vaste bijdrage.
- Nibud, Rapport Geld en relatie (2019) Gelezen 7-10-2026. 61 procent gooit al het inkomen op één hoop, 40 procent van de stellen heeft alleen een gezamenlijke rekening; 770 Nederlanders van 18 tot 75 jaar, ondervraagd in juni 2018.