Korece seni seviyorum: saranghae ve saranghamnida
Korece seni seviyorum ne demek: 사랑해 (saranghae), 사랑해요 ve 사랑합니다 arasındaki konuşma düzeyi farkı, ben de nasıl denir, sevgilim kelimeleri.
Korecede “seni seviyorum” 사랑해 (saranghae). Aynı cümle üç farklı konuşma düzeyinde söylenebiliyor: 사랑해 (saranghae) yakınlara, 사랑해요 (saranghaeyo) nazik ama sıcak bir tonla, 사랑합니다 (saranghamnida) resmî bir tonla. Fiil aynı, değişen karşındakine nasıl seslendiğin. Bu sayfa üç biçimi, Hangul yazılışlarını ve okunuşlarını, “ben de” demenin yolunu ve dizilerden tanıdık gelen jagiya, yeobo ve oppa gibi hitapları veriyor. Kaynaklarımız Wiktionary ile Wikipedia'nın Korece dilbilgisi sayfaları.
Üç biçim
| Hangul | Okunuş | Düzey | Kimlerle |
|---|---|---|---|
| 사랑해 | saranghae | hae-che | Yakın arkadaşlar, akrabalar, çocuklar |
| 사랑해요 | saranghaeyo | haeyo-che | Tanımadığın, yaşça büyük ya da denk biri; iş arkadaşları |
| 사랑합니다 | saranghamnida | hasipsio-che | Resmî ortam, sohbetin başı, televizyon, müşteri |
Wikipedia düzeyleri şöyle tarif ediyor. Hae-che (해체) samimi düzey: yakın arkadaşlar ve akrabalar arasında, çocuklarla konuşurken kullanılıyor. Haeyo-che (해요체) nazik düzey: tanımayan kişiler arasında, özellikle yaşça büyük ya da denk olanlarla ve iş arkadaşları arasında kullanılıyor; yabancılar için hazırlanmış Korece konuşma kılavuzlarının çoğu da bu düzeyi izliyor. Hasipsio-che (하십시오체) resmî nazik düzey: tanımadığın biriyle konuşma genellikle bu düzeyde başlıyor ve giderek haeyo-che'ye kayıyor; televizyon sunucuları ve müşteriye konuşan çalışanlar da bu düzeyi kullanıyor.
Kelimenin içi: 사랑 ve 하다
Wiktionary 사랑해'yi 사랑하다 (saranghada, “sevmek”) fiilinin çekimli biçimi olarak veriyor. 사랑하다 da iki parça: 사랑 (sarang) ve isimlerden fiil yapan 하다 (hada, “yapmak”). Türkçe konuşan biri bu yapıyı tanır: “teşekkür etmek”, “dua etmek”, “sohbet etmek” de bir isim ve ardından gelen bir yardımcı fiilden oluşuyor. Korecede sevmek fiili de böyle kurulmuş.
사랑'ın kendisi Wiktionary'de iki anlamla duruyor: “sevgi, aşk” duygusu ve “sevilen kişi”. Kelimenin geçmişi de ilginç: Wiktionary onu büyük olasılıkla Çince 思量 “derin düşünce, özlem” kelimesinden yerlileşmiş olarak gösteriyor ve 15. yüzyılda daha çok “düşünce” anlamında kullanıldığını not ediyor. Yani bugün “aşk” denen kelime bir zamanlar “birini düşünmek”ti.
Okunuş
Wiktionary 사랑해 için Seul okunuşunu [sʰa̠ɾa̠ŋɦɛ] ya da [sʰa̠ɾa̠ŋɦe̞] olarak veriyor ve fonetik Hangul ile 사랑헤 diye yazıyor: sondaki ses Türkçedeki e'ye yakın. Türkçe harflerle kabaca “sarangHe”. Üç ayrıntı var:
- r: dil ucu bir kez dokunuyor, Türkçedeki “ara” kelimesindeki r gibi.
- ng: ikinci hecenin, yani 랑'ın sonunda; Türkçede “renk” ve “denk” kelimelerindeki n gibi genizden çıkıyor, ayrı bir g duyulmuyor.
- h: üçüncü hecenin başındaki h, ng'nin ardından yumuşak ve sesli çıkıyor; IPA'daki ɦ bunu gösteriyor.
Revised Romanization'da ve McCune-Reischauer'de yazım saranghae, dilbilimcilerin kullandığı Yale sisteminde salanghay.
Yedi düzey, günlük hayatta üç tanesi
Wikipedia Korece konuşma düzeylerini yedi tane sayıyor; her birinin adı 하다 fiilinin o düzeydeki emir biçimine 체 (che, “üslup”) eklenerek türetilmiş. Sayfa iki kavramı da ayırıyor: saygı ekleri cümlede adı geçen kişiye saygıyı gösteriyor, konuşma düzeyleri ise dinleyiciye saygıyı ve ortamın resmîliğini. Yani 사랑해 ile 사랑합니다 arasındaki fark, sevdiğin kişinin kim olduğuyla değil, konuşmanın nerede ve kime yapıldığıyla ilgili.
Yedi düzeyin hepsi bugün yaşamıyor. Wikipedia'ya göre hasoseo-che geleneksel olarak bir krala, kraliçeye ya da yüksek bir görevliye hitap ederken kullanılıyordu; bugün çoğunlukla Joseon döneminde geçen dizi ve filmlerde ve dinî konuşmada duyuluyor. Hage-che bugün bazı erkek konuşmasıyla sınırlı, hao-che ise Jeolla ve Pyongan ağızlarında Seul ağzından daha sık. Bir sevgi cümlesi için işine yarayacak olanlar hasipsio-che, haeyo-che ve hae-che.
Ben de: 나도 사랑해
“Ben de seni seviyorum” samimi düzeyde 나도 사랑해 (nado saranghae). Wikipedia, 도 (do) edatını ekleyici edat olarak veriyor; örnek cümlesi 그녀도 공부한다, yani “O da çalışıyor”. Edat ismin ardına geliyor ve Türkçedeki “de, da” işini görüyor. 나 (na), Wikipedia'nın hae-che tablosunda birinci kişi zamiri.
Nazik düzeylerde ise zamir de değişiyor: Wikipedia'nın hasipsio-che ve haeyo-che tablolarında birinci kişi zamiri 저 (jeo). Bu yüzden nazik düzeyde tutarlı cümle 저도 사랑해요 (jeodo saranghaeyo). Korecede konuşma düzeyi yalnızca fiilin sonunda değil, “ben” kelimesinde de görünüyor.
Türkçedeki karşılığı
Türkçede benzer bir ayrımı zamir yapıyor: “seni seviyorum” ile “sizi seviyorum” arasındaki sen ve siz farkı, karşındakine olan mesafeyi gösteriyor. Korecede bu işi önce fiilin sonu görüyor: 사랑해, 사랑해요 ve 사랑합니다 aynı fiilin üç biçimi ve “seni” kelimesi cümlede hiç geçmese de düzey belli oluyor. Korece öğrenen biri için ilk kural bu yüzden “seni seviyorum”un tek bir çevirisi olmadığını bilmek, ikincisi kime söylediğini önceden düşünmek.
Sevgili için kelimeler ve dizilerden tanıdık hitaplar
- 자기 (jagi). Wiktionary birinci anlamını “kendi” diye, sevgi dolu anlamını “baby, honey” diye veriyor ve hitap olarak çoğu zaman 자기야 (jagiya) biçiminde kullanıldığını not ediyor.
- 여보 (yeobo). “Darling, honey, sweetheart”. Wiktionary'nin kullanım notuna göre partnerler arasında, en tipik olarak eşler arasında kullanılıyor ve çoğu zaman “sen” zamirinin yerini tutuyor. Yeni bir flörtten çok yerleşmiş bir ilişkinin kelimesi.
- 오빠 (oppa). İlk anlamı bir kadının ağabeyi. Wiktionary ikinci anlam olarak kadın konuşmasında kendinden biraz büyük bir erkeği veriyor; örnek cümlesi de bir sevgiliyle ilgili. Kullanım notuna göre Korecede bir büyüğe gerçek ikinci şahıs zamiriyle seslenilmediği için kadınlar oppa kelimesini fiilen “sen” yerine kullanıyor.
- 애인 (aein) ve 연인 (yeonin). İkisi de isim: 애인 “sevgili, erkek ya da kız arkadaş”, 연인 “birinin sevdiği, sevgili”. Hitap olarak değil, bir ilişkiyi anlatırken kullanılıyorlar.
Dizilerde jagiya ve oppa'yı sık duymanın nedeni bu: ikisi de günlük dilin kelimeleri, saray dilinin değil. Tarihî dizilerde duyduğun ağır nezaket biçimleri ise, yukarıda gördüğün gibi, bugün çoğunlukla ekranda kalmış.
Yazarken dikkat
- Heceler: 사 (sa) + 랑 (rang) + 해 (hae). Son heceyi 합니다 (hamnida) ile değiştirdiğinde resmî biçim çıkıyor: 사랑합니다.
- Haeyo-che ile hae-che arasındaki yazılı fark sondaki 요 (yo): 사랑해요 ve 사랑해. Wikipedia'ya göre iki düzey de çoğu biçimde çekim almıyor; nezaketi 요 ekliyor.
Sık sorulan sorular
Korece “saranghae” ne demek?
Korece “ben de seni seviyorum” nasıl denir?
Korece “sevgilim” nasıl söylenir?
Dizilerdeki sevgi ifadeleri gerçek hayatta da kullanılıyor mu?
Kaynaklar
- Wiktionary: 사랑해 사랑해'nin (saranghae) “I love you” anlamı, 사랑하다 fiilinin çekimli biçimi olması, Seul okunuşu [sʰa̠ɾa̠ŋɦɛ] ~ [sʰa̠ɾa̠ŋɦe̞], fonetik Hangul 사랑헤 ve Revised Romanization, McCune-Reischauer, Yale yazımları. Wiktionary topluluk tarafından yazılan bir sözlük.
- Wiktionary: 사랑 사랑'ın iki anlamı (sevgi, aşk; sevilen kişi), büyük olasılıkla 思量 “derin düşünce, özlem” kelimesinden yerlileşmiş olması ve 15. yüzyılda daha çok “düşünce” anlamında kullanılması.
- Wikipedia: Korean speech levels Yedi konuşma düzeyi; hasipsio-che, haeyo-che ve hae-che düzeylerinin kimlerle kullanıldığı, birinci kişi zamirleri (저, 나) ve hasoseo-che'nin bugün çoğunlukla Joseon döneminde geçen dizi ve filmlerde ve dinî konuşmada kullanılması.
- Wikipedia: Korean postpositions 도 (do) edatının ekleyici edat olarak “de, da” anlamıyla kullanılması; örnek: 그녀도 공부한다, “O da çalışıyor”.
- Wiktionary: 여보 여보'nun “(my) darling, honey, sweetheart” anlamı ve kullanım notu: eşler gibi partnerler arasında, çoğu zaman ikinci tekil şahıs zamirinin yerine kullanılıyor.
- Wiktionary: 오빠 오빠'nın bir kadının ağabeyi anlamı, kadın konuşmasında biraz büyük bir erkek için kullanımı, sevgiliyle ilgili örnek cümlesi ve kullanım notu: kadınlar bu kelimeyi fiilen ikinci şahıs zamiri gibi kullanıyor.