Datingtermen uitgelegd: van ghosting tot situationship

Hechtingsstijlen in een relatie: wat de test meet

Vier hechtingsstijlen, maar volgens de onderzoekers zelf twee schalen. Waar de labels vandaan komen, welke vragenlijst ze meet en wat ze voorspellen.

The Mocha team6 min leestijd

De vier hechtingsstijlen in relaties zijn veilig, angstig (in het vakjargon gepreoccupeerd), afwijzend-vermijdend en angstig-vermijdend. Ze gaan terug op een indeling die de psycholoog Kim Bartholomew in 1990 en 1991 voorstelde. Wat in veel uitleg ontbreekt: de onderzoekers achter de gangbare vragenlijsten zeggen zelf dat die vier stijlen geen echte typen zijn. Onder de labels liggen twee schalen, hechtingsangst en vermijding, en iedereen scoort ergens op allebei. Een test die je één label geeft, vertelt je dus minder dan hij weet.

Van baby's naar volwassen relaties

Het hele idee begon niet bij geliefden maar bij kinderen. Het overzicht dat R. Chris Fraley, psycholoog aan de University of Illinois, op zijn site bijhoudt, zet de stappen op een rij.

  1. John Bowlby (1907 tot 1990), een Britse psychoanalyticus, probeerde te begrijpen waarom baby's zo heftig reageren als ze van hun ouders gescheiden worden. Hij beschreef een gehechtheidssysteem dat telkens dezelfde vraag stelt: is mijn hechtingsfiguur dichtbij, bereikbaar en aandachtig?
  2. Mary Ainsworth (1913 tot 1999) bracht kinderen van twaalf maanden met hun ouders naar het lab, scheidde ze even en bracht ze weer samen. Ongeveer 60 procent liet zich snel troosten (veilig), ongeveer 20 procent of minder was moeilijk te troosten en leek de ouder tegelijk te willen straffen (angstig-ambivalent), en ongeveer 20 procent ontweek de ouder bij terugkomst (vermijdend).
  3. Cindy Hazan en Phillip Shaver vroegen in 1987 volwassenen welke van drie korte alinea's het best beschreef hoe ze zich in relaties voelen. De verdeling leek op die bij baby's: ongeveer 60 procent veilig, 20 procent vermijdend, 20 procent angstig.
  4. Kim Bartholomew voegde er een tweede soort vermijding aan toe en kwam zo op vier stijlen.

Twee schalen, vier vakken

In 1998 legden Kelly Brennan, Catherine Clark en Phillip Shaver alle bestaande vragenlijsten over hechting naast elkaar in één grote analyse. Wat eruit kwam waren twee dimensies.

  • Hechtingsangst: hoe sterk je je zorgen maakt of je partner er voor je is, op je reageert en om je geeft.
  • Vermijding: hoe liever je niet op anderen leunt en je niet openstelt.

De vier stijlen zijn de vier hoeken van dat vlak. Zo tekenen Shaver en Fraley het zelf:

Lage vermijdingHoge vermijding
Lage angstveiligafwijzend-vermijdend
Hoge angstgepreoccupeerd (angstig)angstig-vermijdend

Het belangrijkste staat in één zin op hun pagina. Volgens Shaver en Fraley hebben Fraley en Niels Waller in 1998 aangetoond dat er geen bewijs is voor een echte typologie: de stijlen zijn gebieden in een tweedimensionale ruimte. Fraley zegt het op zijn pagina over de vragenlijst nog botter: er is geen juiste manier om mensen in groepen in te delen, omdat er geen echte typen bestaan. Iemand die net boven het midden scoort op angst en iemand die er net onder zit, krijgen in een vierdeling een ander label, terwijl ze vrijwel hetzelfde antwoorden.

De vragenlijst achter het label

Shaver en Fraley raden onderzoekers de vragenlijst van Brennan en collega's uit 1998 aan, of een andere lijst met dezelfde twee schalen. Een herziene versie daarvan is de ECR-R, de Experiences in Close Relationships-Revised van Fraley, Waller en Brennan (2000). Hij bestaat uit 36 uitspraken: 18 voor angst en 18 voor vermijding. Je geeft bij elke uitspraak aan hoe sterk je het ermee eens bent op een schaal van zeven punten. Een paar voorbeelden, vertaald:

  • "Ik maak me vaak zorgen dat mijn partner niet echt van me houdt." (angst)
  • "Ik maak me niet vaak zorgen dat ik in de steek word gelaten." (angst, omgekeerd gescoord)
  • "Ik vind het moeilijk om mezelf toe te staan op een partner te leunen." (vermijding)
  • "Ik vind het vrij makkelijk om dicht bij mijn partner te komen." (vermijding, omgekeerd gescoord)

De score is per schaal gewoon het gemiddelde, na het omdraaien van de omgekeerde uitspraken. De betrouwbaarheid van beide schalen ligt volgens Fraley meestal op .90 of hoger.

Twee dingen die nuttig zijn als je online een hechtingsstijltest doet. De vragenlijst op de site van Fraley's onderzoeksgroep is sinds december 2005 niet meer de volledige ECR-R: ongeveer 16 uitspraken komen uit het origineel, de rest wordt willekeurig gekozen uit een bank van meer dan 300 uitspraken. En de ECR-R mag volgens Fraley vrij gebruikt worden voor niet-commercieel onderzoek, maar niet commercieel zonder toestemming. Verkoopt een test je een betaald rapport over je "type", kijk dan of hij zegt op welke vragenlijst hij gebaseerd is.

Kan je hechtingsstijl veranderen?

Het populaire verhaal is dat je stijl in je jeugd wordt gezet en daarna vastligt. Het onderzoek dat Fraley samenvat, is voorzichtiger:

  • Hoe veilig iemand zich bij een ouder voelt en hoe veilig diegene zich bij een partner voelt, hangt samen met correlaties van ongeveer .20 tot .50: klein tot matig.
  • Het enige bekende onderzoek dat kinderen van hun eerste jaar tot twintig jaar later volgde, vond een correlatie van .17, en dat onderzoek was volgens Fraley niet gepubliceerd.

Fraley's conclusie is dat de hechting aan ouders en de hechting in liefdesrelaties hooguit matig met elkaar samenhangen. Bowlby zelf ging er al van uit dat iemands patroon kan veranderen als nieuwe ervaringen niet passen bij wat hij gewend was.

Wat een angstige of vermijdende stijl voorspelt

Laura Knox, Gery Karantzas en Elizabeth Ferguson van Deakin University in Australië voegden in een meta-analyse 139 studies samen, met in totaal 38.472 deelnemers. Ze keken naar het slecht behandelen van een partner in de breedste zin: van kleine kleinerende opmerkingen en ongevoeligheid tot geweld.

  • Hechtingsangst hing ermee samen met een correlatie van .19.
  • Vermijding met .14, en na correctie voor publicatiebias, de neiging om vooral sterke resultaten te publiceren, nog maar .07.
  • Onder stress waren de verbanden meestal groter, al was dat verschil maar in een deel van de analyses statistisch significant.

Een correlatie van .19 betekent dat ongeveer 3,6 procent van de verschillen tussen mensen ermee samenhangt. Het verband is echt, maar het zegt weinig over één persoon. Een angstige stijl is geen voorspelling dat je relatie slecht gaat, en een vermijdende date is geen waarschuwing op zichzelf. Wat de auteurs wel onderstrepen, is de rol van stress: dezelfde persoon gedraagt zich anders in een rustige week dan in een week vol druk.

Veelgestelde vragen

Waar komen de vier hechtingsstijlen vandaan?
Van de psycholoog Kim Bartholomew, die in 1990 en 1991 een indeling in vier stijlen voorstelde: veilig, gepreoccupeerd, afwijzend-vermijdend en angstig-vermijdend. Daarvoor werkte het onderzoek met drie stijlen, afgeleid van wat Mary Ainsworth bij baby's zag. Onder Bartholomews vier stijlen liggen twee dimensies, die onderzoekers nu angst en vermijding noemen.
Kan je hechtingsstijl veranderen?
Het onderzoek wijst niet op een stijl die vanaf je jeugd vastligt. Volgens het overzicht van onderzoeker R. Chris Fraley hangt hoe veilig iemand zich bij een ouder voelt maar matig samen met hoe veilig diegene zich bij een partner voelt, met correlaties van ongeveer .20 tot .50. In het enige bekende onderzoek dat mensen van hun eerste jaar tot twintig jaar later volgde, was de samenhang .17.
Voorspelt een angstige stijl een slechte relatie?
Een klein beetje, niet meer. Een meta-analyse uit 2023 van 139 studies vond tussen hechtingsangst en het slecht behandelen van een partner een correlatie van .19. Dat is een echt maar klein verband: de overgrote meerderheid van de verschillen tussen mensen wordt er niet door verklaard. Onder stress was het verband meestal groter.
Welke hechtingsstijltest is betrouwbaar?
Kijk of de test twee scores geeft, een voor angst en een voor vermijding, en of hij de vragenlijst noemt waarop hij gebaseerd is. Shaver en Fraley bevelen lijsten met twee schalen aan, zoals de ECR uit 1998 en de herziene ECR-R, allebei met 36 uitspraken. Een test die je alleen een label geeft, verliest volgens hen precisie.
Hoe date je met een vermijdende hechtingsstijl?
Een label uit een online test is geen diagnose, en vermijding is een schaal waarop iedereen ergens scoort. Naar daten met iemand die hoog scoort, vonden we geen onderzoek. Wel bij stellen: in twee dagboekstudies van Schrage en collega's (2022, 324 deelnemers) waren mensen met meer vermijding op dagen dat ze zich door hun partner gewaardeerd voelden vaker bereid iets voor die partner te doen. Het onderzoek duurde twee weken en bewijst geen oorzaak. Onze vertaling: zeg wat je in de ander waardeert, zonder druk op snelle nabijheid.

Bronnen

  1. R. Chris Fraley, A Brief Overview of Adult Attachment Theory and Research, University of Illinois Geraadpleegd 07-10-2026. Geschiedenis van Bowlby en Ainsworth tot Hazan en Shaver (1987), verdeling 60/20/20, de twee dimensies angst en vermijding, en de cijfers over stabiliteit (.20 tot .50 tussen ouder en partner, .17 tussen 1 jaar en 20 jaar later).
  2. Shaver & Fraley, Self-Report Measures of Adult Attachment Geraadpleegd 07-10-2026. Bartholomew (1990, 1991) en de vier stijlen, Brennan, Clark en Shaver (1998) met 36 items, en Fraley en Waller (1998): geen bewijs voor echte typen; de stijlen zijn gebieden in een tweedimensionale ruimte. Figuur 1 plaatst de vier stijlen op de twee assen.
  3. R. Chris Fraley, Information on the Experiences in Close Relationships-Revised (ECR-R) Questionnaire Geraadpleegd 07-10-2026. Itemlijst en scoring (18 items per schaal, gemiddelde per schaal), betrouwbaarheid meestal .90 of hoger, het advies om mensen niet in typen in te delen omdat er geen echte typen zijn, en de wijziging van de online vragenlijst in 2005.
  4. Knox, Karantzas & Ferguson (2023), The Role of Attachment, Insecurity, and Stress in Partner Maltreatment: A Meta-Analysis, Trauma Violence Abuse 25(1):721-737 Meta-analyse van 139 studies (N = 38.472). Samenhang met het slecht behandelen van een partner: r = .19 voor hechtingsangst, r = .14 voor vermijding (na correctie voor publicatiebias .07). Stress versterkt de samenhang.
  5. Schrage, Le, Stellar en Impett (2022), Feeling appreciated predicts prosocial motivation in avoidantly attached individuals, Personality and Social Psychology Bulletin 50(1):103-118 (PMC) Volledige tekst gelezen op 16-10-2026. Twee dagboekstudies van twee weken met in totaal 324 deelnemers met een vaste partner (studie 1: 80 stellen uit de San Francisco Bay Area, gemiddeld 23,9 jaar, gemiddeld 1,3 jaar samen); hechting gemeten met de ECR. Op dagen dat mensen met meer vermijding zich door hun partner gewaardeerd voelden, waren ze meer bereid iets voor die partner op te geven. De auteurs noemen als beperkingen dat het om dagrapportages ging, dat de richting van het verband niet vaststaat en dat de effecten op lange termijn onbekend zijn.