Datingtermen uitgelegd: van ghosting tot situationship

Red flags in een relatie: irritatie, signaal of strafbaar

Niet elke red flag is een waarschuwing. Het verschil tussen irritatie, waarschuwingssignaal en strafbaar gedrag, en wanneer je Veilig Thuis belt.

The Mocha team7 min leestijd

Een red flag in een relatie is een waarschuwingssignaal: een teken dat iets er minder rooskleurig uitziet dan het lijkt, meestal in de vorm van negatief gedrag. Zo omschrijft het Algemeen Nederlands Woordenboek (ANW) het. Veel lijstjes met red flags in een relatie zetten drie heel verschillende dingen op één hoop: irritaties, echte waarschuwingssignalen en gedrag dat strafbaar is. Wie ze uit elkaar haalt, weet ook wat er te doen valt: erover praten, afstand nemen of hulp vragen.

Wat zijn red flags? De betekenis volgens het woordenboek

Het ANW beschrijft red flag als neologisme, met 2006 als vroegste vindplaats en de vertaling "rode vlag" erbij. Het woordenboek merkt op dat het woord in recente bronnen vaak over prille relaties gaat, maar ook op heel andere situaties van toepassing is. De voorbeeldzinnen laten dat zien: het gaat er net zo goed over een bedrijf in China als over een behandeling die niet in een kliniek plaatsvindt.

Die voorbeeldzinnen laten ook zien waarom het woord zo rekbaar is geworden. Een lijstje in Linda uit 2023 noemt het een red flag als iemand zich verontschuldigt met "ik ben gewoon een slechte apper". Op het forum Fok! is het voor de een een red flag als iemand nog "een staartje van een ex" heeft, en voor een ander als iemand geen foto op zijn datingprofiel heeft. Dat zijn allemaal redenen om iemand minder leuk te vinden. Een waarschuwing voor gevaar is het geen van alle.

Drie niveaus, met voorbeelden

NiveauVoorbeeldenWat je doet
Irritatie of smaaktraag appen, veel over een ex praten, een slechte profielfotoerover praten, of besluiten dat het niet klikt
Waarschuwingssignaalje telefoon doorzoeken, je weghouden van vrienden, chanteren, vernederen, intimiderenafstand nemen, advies vragen bij Veilig Thuis
Strafbaarbedreigen, met geweld of dreiging dwingen, stelselmatig lastigvallen112 bij direct gevaar, aangifte, hulp

De derde kolom is het eigenlijke punt. Een irritatie los je op in een gesprek of met een afscheid. Bij een waarschuwingssignaal is praten niet genoeg, want het gedrag is er juist op gericht dat jij je aanpast. En bij het derde niveau hoef je niet zelf te bepalen hoe erg het is: daar zijn politie en hulpverlening voor.

Waar de grens tussen niveau één en twee ligt

Een grote meta-analyse trekt die grens helder. Laura Knox en haar collega's van Deakin University bundelden in 2023 in een meta-analyse 139 studies over het slecht behandelen van een partner. Ze onderscheiden partnergeweld, gedrag dat dwingend en beangstigend is en bedoeld om controle en macht te krijgen, van destructieve conflictpatronen en zogenoemd corrosief gedrag. Die laatste twee kunnen een relatie flink beschadigen, maar ze roepen volgens de auteurs geen angst voor je fysieke veiligheid op.

Daar zit het verschil. Een irritatie maakt je moe of ontevreden. Een waarschuwingssignaal maakt je kleiner, banger of afhankelijker.

Wat in deze meta-analyse ook opvalt: kenmerken die soms als red flag worden gezien, zoals een angstige of vermijdende hechtingsstijl, hangen maar zwak samen met het slecht behandelen van een partner, met correlaties van .19 en .14. Iemand die "erg aanhankelijk" of "wat afstandelijk" is, is daarmee geen gevaar. Meer daarover lees je bij hechtingsstijlen.

De negen signalen van Veilig Thuis

Veilig Thuis, het landelijke advies- en meldpunt voor huiselijk geweld, noemt negen signalen van dwingende controle in een relatie: negeren van jouw behoeften en gevoelens, chanteren, vernederen, manipuleren, overmatige jaloezie, controleren waar je bent en met wie je praat, inbreuk op je leven (zoals ongevraagd in je telefoon kijken), isoleren van vrienden en familie, en intimideren.

Bijna al die signalen gaan over een patroon, niet over één moment. Zo omschrijft ook het kabinet dwingende controle in zijn wetsvoorstel: niet een losstaand incident, maar patroonmatig gedrag om macht over iemand uit te oefenen. Eén jaloerse opmerking na een feest is iets om over te praten. Iemand die elke avond wil weten waar je bent en met wie, is iets anders.

Red flags en green flags naast elkaar

Een red flag zegt wat je niet wilt, een green flag wat je wel wilt. Leg je vijf van de signalen van Veilig Thuis naast hun tegendeel, dan zie je dat het verschil vaak in hetzelfde onderwerp zit. De koppeling is van ons, geen indeling van Veilig Thuis.

Red flagGreen flag
wil steeds weten waar je bent en met wievraagt hoe je avond was en laat het daarbij
houdt je weg van vrienden en familiewil je vrienden leren kennen, of gunt je een avond zonder hem of haar
kijkt ongevraagd in je telefoonlaat je telefoon met rust, ook als die oplicht
negeert wat jij wilt of voeltvraagt wat je wilt en onthoudt het
maakt je bang als hij of zij boos iskan boos zijn zonder dat jij bang wordt

Wat onderzoek over green flags meet, staat op de pagina over green flags in een relatie.

Red flags bij mannen en bij vrouwen

Lijstjes met red flags bij mannen of red flags bij vrouwen doen alsof het om andere signalen gaat. Veilig Thuis omschrijft zijn negen signalen als gedrag van "je partner", ook al gaan de voorbeeldzinnen op de pagina allemaal over een hij. De cijfers van het CBS laten zien dat het om beide kanten gaat. In de Prevalentiemonitor Huiselijk Geweld van CBS en WODC uit 2024 zei 6,9 procent van de vrouwen en 4,9 procent van de mannen van 16 jaar en ouder dat ze het afgelopen jaar structureel psychisch geweld hadden meegemaakt van iemand uit hun huiselijke kring. Dat gaat over kleineren, intimideren en controleren, maar ook over ouders en broers of zussen als pleger.

Red flags bij mannen

Van de slachtoffers van dat psychisch geweld wees 23,6 procent de mannelijke partner aan als pleger en 12,0 procent een mannelijke ex-partner. Bij vrouwelijke slachtoffers was de pleger in 51 procent van de gevallen een man en in 11 procent een vrouw.

Red flags bij vrouwen

Een vrouwelijke partner werd door 17,0 procent van de slachtoffers genoemd, een vrouwelijke ex-partner door 6,5 procent. Bij mannelijke slachtoffers was de pleger vaker een vrouw dan een man: 48 tegen 16 procent.

De vormen zijn dus dezelfde, de aantallen verschillen. Herken je de negen signalen bij je vriend of bij je vriendin, dan kun je in beide gevallen Veilig Thuis bellen voor advies.

Waar het strafrecht begint

Het Wetboek van Strafrecht kent geen artikel "red flag", maar wel een paar artikelen die precies op het derde niveau slaan. Wat hieronder staat, is wat de wet zegt, geen oordeel over een concreet geval.

  • Bedreiging (artikel 285). Strafbaar is onder meer dreigen met zware mishandeling, met een misdrijf tegen het leven of met brandstichting. De maximale straf is drie jaar, en vier jaar als de bedreiging schriftelijk is en aan een voorwaarde wordt gekoppeld.
  • Dwang (artikel 284). Ook zonder fysiek geweld kan iemand strafbaar zijn: de wet noemt naast geweld ook "enige andere feitelijkheid" en het dreigen daarmee, als iemand je zo dwingt iets te doen, te laten of te verdragen. De maximale straf is twee jaar.
  • Belaging (artikel 285b). Dit is het artikel voor stelselmatig lastigvallen met het doel iemand te dwingen of bang te maken. Het verschil met een irritatie zit in het woord stelselmatig: het gaat om een patroon. Zolang de huidige tekst geldt, vervolgt justitie alleen als het slachtoffer een klacht indient.

Dwingende controle als patroon is op dit moment geen apart delict. Het kabinet bracht op 29 juni 2026 een wetsvoorstel in consultatie om dat te veranderen. Het is een voorstel, nog geen wet; de pagina over love bombing legt uit wat erin staat.

Wanneer bel je Veilig Thuis?

Eerder dan je denkt. Veilig Thuis is er niet alleen voor meldingen, maar ook voor advies, voor jezelf of voor iemand om wie je je zorgen maakt. Je kunt gratis, anoniem en dag en nacht bellen met 0800-2000 of chatten. Bij direct gevaar bel je 112.

Maak je je zorgen om een vriend of vriendin, dan geeft Veilig Thuis drie concrete stappen voordat je belt: leer de signalen kennen, stel open vragen zodat de ander ruimte krijgt om te vertellen, en blijf luisteren zonder oordeel.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een red flag en een irritatie?
Een irritatie gaat over smaak of gewoontes: iemand appt traag, praat veel over zijn ex, heeft een rommelige profielfoto. Een red flag in de zin van een waarschuwingssignaal gaat over controle en angst: iemand die je telefoon doorzoekt, je weghoudt van vrienden of je bang maakt. Over het eerste kun je praten. Bij het tweede neem je afstand en vraag je advies.
Welke signalen zijn echt voorspellend?
Er bestaat geen gevalideerde checklist voor een eerste date. Wat onderzoek en hulpverlening wel gemeen hebben, is waar ze de grens leggen: bij gedrag dat bedoeld is om controle te krijgen of angst aan te jagen, en bij een patroon in plaats van één incident. De negen signalen die Veilig Thuis noemt, van isoleren tot intimideren, vallen allemaal in die categorie.
Kun je Veilig Thuis ook bellen over een vriendin?
Ja. Veilig Thuis geeft advies aan wie zich zorgen maakt over een ander, niet alleen aan wie het zelf meemaakt. Hun eigen tips voor zo'n gesprek: leer de signalen kennen, stel open vragen en blijf luisteren zonder oordeel. Bellen kan gratis, anoniem en dag en nacht op 0800-2000, of via de chat. Bij direct gevaar bel je 112.
Wat betekent red flag letterlijk?
Rode vlag. Het Algemeen Nederlands Woordenboek geeft die vertaling erbij en omschrijft het als een waarschuwingssignaal dat iets er minder rooskleurig uitziet dan het lijkt. Het woord wordt volgens het ANW vaak over prille relaties gebruikt, maar ook in heel andere situaties.
Welke red flags zie je al op een eerste date?
Ons advies, geen onderzoeksuitkomst: let op gedrag dat al op een eerste date bij de signalen van Veilig Thuis past. Iemand die blijft aandringen na je nee, per se wil weten waar je woont, je telefoon wil zien of boos wordt als je vrienden appen. Te laat komen of veel over een ex praten is eerder een irritatie. Eén moment is nog geen patroon, maar afstand nemen mag altijd.

Bronnen

  1. Algemeen Nederlands Woordenboek (INT), lemma red flag Geraadpleegd 07-10-2026. Rode vlag; waarschuwingssignaal dat iets er minder rooskleurig uitziet dan het lijkt, vaak in de vorm van negatief gedrag. Neologisme, vroegste datering 2006, in recente bronnen vaak over prille relaties. Voorbeeldzinnen uit onder meer Linda (2023) en Fok! (2020).
  2. Veilig Thuis, Dwingende controle Geraadpleegd 07-10-2026. Negen signalen in een relatie (negeren, chanteren, vernederen, manipuleren, jaloezie, controleren, inbreuk op je leven, isoleren, intimideren), tips voor wie zich zorgen maakt en contact: 0800-2000, gratis, anoniem, 24/7, chat; bij directe nood 112.
  3. Knox, Karantzas & Ferguson (2023), The Role of Attachment, Insecurity, and Stress in Partner Maltreatment: A Meta-Analysis, Trauma Violence Abuse 25(1):721-737 Onderscheidt partnergeweld (dwingend, beangstigend, gericht op controle) van destructieve conflictpatronen en corrosief gedrag, die geen angst voor de eigen veiligheid oproepen. Samenhang met onveilige hechting klein (r = .19 en .14).
  4. Wetboek van Strafrecht (wetten.overheid.nl), artikelen 284, 285 en 285b Geraadpleegd 07-10-2026, tekst geldend vanaf 01-07-2026. Dwang (284), bedreiging met onder meer zware mishandeling of een misdrijf tegen het leven (285, ten hoogste drie jaar, schriftelijk en onder voorwaarde ten hoogste vier jaar) en belaging (285b, ten hoogste drie jaar, op klacht).
  5. Rijksoverheid, Wetsvoorstel om psychisch geweld strafbaar te maken nu in consultatie (29 juni 2026) Kabinetsvoorstel om dwingende controle en psychische mishandeling strafbaar te stellen; ter consultatie, nog geen wet.
  6. CBS en WODC, Prevalentiemonitor Huiselijk Geweld en Seksueel Grensoverschrijdend gedrag 2024, hoofdstuk 2: Psychisch geweld in huiselijke kring Gelezen op 11-10-2026, gepubliceerd 25-11-2024. In 2024 was 6,9 procent van de vrouwen en 4,9 procent van de mannen van 16 jaar of ouder in de afgelopen 12 maanden slachtoffer van structureel psychisch geweld in huiselijke kring. Pleger volgens slachtoffers: mannelijke partner 23,6 procent, vrouwelijke partner 17,0, mannelijke ex-partner 12,0, vrouwelijke ex-partner 6,5. Bij vrouwelijke slachtoffers was de pleger vaker een man (51 tegen 11 procent), bij mannelijke slachtoffers vaker een vrouw (48 tegen 16 procent).