Sevgiliye aşk şiiri: Yunus Emre, Orhan Veli ve telif
Şairlerin aşk sözleri: Yunus Emre ve Orhan Veli'den kaynaklı dizeler, Mevlana çevirisi uyarısı, Nazım Hikmet ve Cemal Süreya için telif süreleri.
Sevgiliye aşk şiiri göndermek istiyorsan en rahat yol, telifi bitmiş bir şairden birebir doğru bir dize almak ya da kendi dizeni kurmaktır. Bu sayfa her iki yolu da gösteriyor: Yunus Emre ve Orhan Veli'den kaynağı belli, birebir aktarılmış dizeler, Mevlana için çeviri uyarısı, Nazım Hikmet, Cemal Süreya ve Özdemir Asaf için hangi kitapta aranacakları ve telif süreleri, sonunda da bu sayfa için yazılmış yedi kısa dize. Telifli şairlerin dizelerini burada çoğaltmıyoruz. Bir “şairlerin aşk sözleri” listesinde kitap adı, sayfa ya da baskı yoksa, dizenin gerçekten o şaire ait olup olmadığını o listeden anlayamazsın.
Hangi şairin sözü serbest
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun 27. maddesi koruma süresini “eser sahibinin yaşadığı müddetçe ve ölümünden itibaren 70 yıl” olarak veriyor. Kanunun 26. maddesi de ölümden başlayan sürelerin, ölüm yılını izleyen yılın ilk gününden hesaplandığını yazıyor. Aşağıdaki tarihler bu iki kuraldan yapılmış bir hesap, hukuki görüş değil.
| Şair | Ölüm | Hesaba göre koruma biter | Sonuç |
|---|---|---|---|
| Mevlânâ | 1273 | çoktan bitti | Farsça metin serbest; çevirinin süresi ayrı işler (md. 26) |
| Yunus Emre | 1320 (Vikipedi) | çoktan bitti | metinler serbest; baskılar arasında fark olabilir |
| Orhan Veli Kanık | 14 Kasım 1950 | 2020 sonu | süre doldu |
| Nâzım Hikmet | 3 Haziran 1963 | 2033 sonu | süre sürüyor |
| Özdemir Asaf | 28 Ocak 1981 | 2051 sonu | süre sürüyor |
| Cemal Süreya | 9 Ocak 1990 | 2060 sonu | süre sürüyor |
Ölüm tarihleri Türkçe Vikipedi'den. Kanunun 35. maddesi, belirli koşullarda ve eserin ile sahibinin adı belirtilerek, alenileşmiş bir eserin bazı cümle ve fıkralarının bağımsız bir ilim ve edebiyat eserine alınmasına izin veriyor. Sevgiline gönderdiğin özel bir mesajın bu kapsama girip girmediği bir hukukçuya sorulacak bir soru; bu sayfa bunu yanıtlamıyor. Biz telifli dizeleri aktarmıyoruz ve nerede bulunacaklarını söylüyoruz.
Yunus Emre: tanışmaya çağıran dört dize
Yunus Emre'nin şiirleri Vikipedi'ye göre ilahi, nefes ya da nutuk başlıkları altında kaydedilmiş, tasavvufi şiirler; ama bazı dizeleri bir tanışma mesajına şaşırtıcı biçimde oturuyor. Vikikaynak'taki “Sevelim sevilelim” metninden:
Gelin tanış olalım, / İşin kolayın tutalım / Sevelim sevilelim, / Dünya kimseye kalmaz
Dört dize, “Hak cihana doludur” diye başlayan dört kıtalık metnin üçüncü kıtası. Vikipedi'ye göre Yunus Emre 13. yüzyılın son yarısı ile 14. yüzyılın başında yaşamış bir derviş; hayatına dair bilgiler yetersiz, hatta birbirini yalanlıyor. Şiirlerinin ilk kez ne zaman yazıya geçirildiği bilinmiyor; divanın eldeki en eski yazması, Bursa nüshası, 15. yüzyılın ikinci yarısına ait. Bu yüzden bir dizenin “doğru” biçimi baskıdan baskıya değişebilir. Yukarıdaki biçim Vikikaynak'tadır; başka bir baskıda sözcük farkı görebilirsin.
Vikikaynak'taki “Gönüller yapmaya geldim” metninde de şu iki dize geçiyor: Ben gelmedim dâvi için benim işim sevi için / Aşkın yeri gönüllerdir, gönüller yapmaya geldim. Bir buluşma öncesi mesajda tek başına durabilecek kadar kendi kendine yeten bir söz.
Orhan Veli: sevdaya tutulmak üzerine
Orhan Veli Kanık 1950'de öldü; Türkçe Vikikaynak'ta kamu malı şablonuyla “Sevdaya mı Tutuldum?” başlığı altında şu şiir duruyor:
Benim de mi düşüncelerim olacaktı, / Ben de mi böyle uykusuz kalacaktım, / Sessiz, sedasız mı olacaktım böyle? / Çok sevdiğim salatayı bile / Aramaz mı olacaktım? // Ben böyle mi olacaktım?
Şiir bir aşk ilanı değil, tutulmanın şaşkınlığı. “Seni seviyorum” demek için erken olan bir ilişkide, “sanırım sana tutuldum” demenin dolaylı ve şakacı bir yolu. Şiiri kendi sözün gibi göndermek yerine kime ait olduğunu yazmak mesajı güçlendirir: “Orhan Veli'nin şu şiiri tam benim halim.”
Mevlânâ: eserleri Farsça, internette dolaşan çeviri
Mevlânâ'nın şiirlerini “Mevlana aşk sözleri” diye aratınca karşına çıkan cümlelerin çoğu, onun yazdığı dilde değil. Türkçe Vikipedi eserlerinin çoğunlukla Farsça yazıldığını, Mesnevi'nin altı ciltten oluştuğunu yazıyor. Aynı madde, akademisyenlerin ve Mevlana bilginlerinin Batı'daki popüler çevirilerin çoğu zaman kuşkulu olduğunu ve birçok hata içerdiğini uzun süredir söylediğini, İngilizce çevirilerin çoğunun da Farsça bilen bilim insanları değil, Viktorya dönemi çevirilerini yeniden yazan şairler tarafından yapıldığını aktarıyor. Pratik sonuç: bir Mevlana sözünün güvenilirliği, çevirmeninin ve baskısının adına bağlı. Çevirmen yoksa alıntıya güvenme.
Bu sayfada Mevlânâ'dan bir dize aktarmıyoruz. Türkçe çeviriler mütercimlerin eseri ve ayrı bir telife tabi olabilir; Farsça aslı ise metin eleştirisi gerektiriyor. Aramaya Mesnevi'nin ve Divan-ı Kebir'in adı belli bir Türkçe çevirisinden başla, dizeyi çevirmeni ve sayfasıyla birlikte yaz.
Nazım Hikmet, Cemal Süreya, Özdemir Asaf: nerede aranır
Bu üç şairin dizeleri hâlâ koruma altında. Dizeyi kopyalamak yerine sevgiline kitabın kendisini önermek hem telif açısından hem mesaj açısından daha iyi bir yol:
- Cemal Süreya. Türkçe Vikipedi'nin sıraladığı kitaplar arasında Üvercinka (1958), Beni Öp Sonra Doğur Beni (1973) ve Sevda Sözleri (1990) var. Maddede aşk, kadın ve yalnızlık sık işlenen temalar arasında anılıyor.
- Özdemir Asaf. Vikipedi'nin listesinde Dünya Kaçtı Gözüme (1955), Sen Sen Sen (1956) ve Bir Kapı Önünde (1957) var. Aşk şiirlerini toplu okumak istersen, ölümünden sonra 2014'te basılan Lavinia - Aşk Şiirleri derlemesi de aynı listede.
- Nâzım Hikmet. Dizeyi yazmadan önce bir yayınevi baskısında sayfa numarasıyla bul.
“Bu dize şuna ait” diyorsan kitap adını yaz. Kitap adını bulamıyorsan şairin adını kullanma.
Bir dizeyi doğrulamanın dört adımı
- Dizeyi tırnak içinde aratıp ilk on sonuca bak. Hepsi alıntı siteleriyse ve hiçbiri kitap adı vermiyorsa, gördüğün şey doğrulama değil, kopyalanmış bir alıntıdır.
- Şairin adını ve dizeden iki kelimeyi kitap adıyla birlikte aratıp bir yayınevi sayfası ya da kütüphane kaydı bul.
- Çeviriyse çevirmeni bul. Mevlana'da bu şart.
- Bulamazsan atfetme. “Bir şiirden” yazmak, yanlış bir ada atfetmekten daha dürüst.
Kendi dizen: yedi kısa örnek
Kısa bir dize için üç şeye ihtiyacın var: somut bir nesne ya da an, bir his ve ikinci satırda beklenmedik bir dönüş. Aşağıdakiler bu sayfa için yazıldı; olduğu gibi gönderebilir ya da nesneyi kendi hayatından bir şeyle değiştirebilirsin.
- Mesajını beklerken bildirimlerin hepsi / seni taklit etmeye başladı.
- Kahvem soğudu yine; / seni anlatırken içmeyi unutuyorum.
- Süre doldu dediler; / cümlemin ortasındaydım, hâlâ oradayım.
- Bir kitabın ortasında bıraktığım sayfa gibisin: / nereye döneceğimi biliyorum.
- Ellerimi cebime saklıyorum; / yoksa sana uzanacaklar.
- Adını yazıp silmek bu kış / en çok yaptığım iş oldu.
- Sevmek dediler, ben bir isim söyledim; / anlaştık.
Sık sorulan sorular
Mevlana'nın en güzel aşk sözleri neler?
Nazım Hikmet'in sevgiliye yazdığı dizeler hangileri?
Sevgiliye gönderilebilecek kısa aşk şiirleri neler?
Bir şairin dizesini mesajda kullanmak telif ihlali mi?
Kaynaklar
- Vikikaynak: Sevelim sevilelim (Yunus Emre) 09-10-2026'da okundu. Dört kıtalık metin; üçüncü kıta “Gelin tanış olalım, / İşin kolayın tutalım / Sevelim sevilelim, / Dünya kimseye kalmaz”. Aynı sitedeki “Gönüller yapmaya geldim” sayfasında (https://tr.wikisource.org/wiki/G%C3%B6n%C3%BCller_yapmaya_geldim) “Ben gelmedim dâvi için benim işim sevi için / Aşkın yeri gönüllerdir, gönüller yapmaya geldim” dizeleri; iki sayfa da Düzenle (temizlik) şablonu taşıyor, kaynak baskı belirtilmemiş.
- Vikikaynak: Sevdaya mı Tutuldum? (Orhan Veli Kanık) 09-10-2026'da okundu. Şiirin tam metni; sayfa kamu malı (KM-Türkiye) şablonu taşıyor.
- Vikipedi: Yunus Emre 09-10-2026'da okundu. 13. yüzyılın son yarısı ve 14. yüzyılın başında yaşamış; hayatı hakkındaki bilgi yetersiz; şiirlerinin ilk yazıya geçirilmesi bilinmiyor, en erken yazma Bursa nüshası 15. yüzyılın ikinci yarısı; şiirleri ilahi, nefes veya nutuk başlıkları altında kaydedilmiş ve bunlar ayrı edebî türler değil.
- Vikipedi: Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî 09-10-2026'da okundu. Eserlerini çoğunlukla Farsça yazmış; Mesnevi altı ciltlik; Batı'daki popüler çevirilerin kuşkulu ve hatalı olduğu yönünde akademik eleştiriler; İngilizce çevirilerin çoğunun Viktorya dönemi çevirilerini yeniden yazan şairlere ait olması; 1273'te ölmüş.
- Vikipedi: Orhan Veli Kanık 09-10-2026'da okundu. Ölüm tarihi 14 Kasım 1950.
- Vikipedi: Nâzım Hikmet 09-10-2026'da okundu. Ölüm tarihi 3 Haziran 1963.
- Vikipedi: Cemal Süreya ve Özdemir Asaf 09-10-2026'da okundu. Cemal Süreya: ölüm 9 Ocak 1990; Üvercinka (1958), Beni Öp Sonra Doğur Beni (1973), Sevda Sözleri (1990); en sık işlediği temalar arasında aşk, kadın ve yalnızlık. Özdemir Asaf (https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%96zdemir_Asaf): ölüm 28 Ocak 1981; Dünya Kaçtı Gözüme (1955), Sen Sen Sen (1956), Bir Kapı Önünde (1957), ölümünden sonra 2014'te Yapı Kredi Yayınları'nca basılan Lavinia - Aşk Şiirleri derlemesi.
- 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (Mevzuat Bilgi Sistemi) 09-10-2026'da okundu. Madde 26: ölümden başlayan sürelerde eser sahibinin öldüğü yılı takip eden yılın ilk günü başlangıç sayılır; bir eserin aslı ile işlenmeleri (örneğin çevirileri) için koruma süreleri birbirine bağlı değildir. Madde 27 (1995 değişikliği): koruma süresi eser sahibinin yaşadığı müddetçe ve ölümünden itibaren 70 yıl. Madde 35: alenileşmiş bir eserin bazı cümle ve fıkralarının müstakil bir ilim ve edebiyat eserine alınması; iktibasın belli olacak şekilde yapılması.