Harflerle iltifat kelimeleri: L, E, R, A, M, N, U
L, E, R, A, M, N ve U ile başlayan iltifat kelimeleri TDK anlamlarıyla, cümle içinde örnekleriyle ve sevgilinin adından akrostiş mesajla.
L harfiyle başlayan iltifat kelimelerinin TDK'deki sağlam karşılıkları latif, letafet ve leziz; E ile enfes, eşsiz ve esprili; R ile revnaklı, rafine ve renkli; A ile alımlı, anlayışlı ve asil geliyor. Bu sayfa her harf için kelimenin TDK Güncel Türkçe Sözlük'teki anlamını, insana söylendiğinde nasıl duyulduğunu ve bir cümle içinde nasıl kurulacağını veriyor. Sonda sevgilinin adının harfleriyle akrostiş mesajın nasıl yazıldığı var.
Her kelime TDK'de tek tek açıldı ve “eskimiş” diye işaretlenenler ayrıca belirtildi. Eskimiş bir kelime yine kullanılabilir, ama karşındakinin bunu şiirli bir dokunuş mu yoksa tuhaf bir seçim mi diye okuyacağını hesaba katmak gerekiyor.
L: yumuşak, ince, hoş
| Kelime | TDK ne diyor | Cümlede |
|---|---|---|
| latif | Yumuşak, hoş, ince bir güzelliği olan | “Sesin çok latif, telefonda bile insanı rahatlatıyor.” |
| letafet | Hoşluk; incelik | “Sohbetinde bir letafet var, hiç acele etmiyorsun.” |
| leziz | Birinci anlamı tadı güzel; ikinci anlamı mecaz: hoş, güzel, zevkli | “Leziz bir akşamdı, teşekkür ederim.” |
| lal | İki ayrı madde: dili tutulmuş; kırmızı bir değerli taş | “Anlattıklarını dinlerken lal oldum, ne diyeceğimi bilemedim.” |
Latif bu listedeki en güvenli kelime, çünkü anlamı dar ve net: yumuşaklık ve ince güzellik. Sert, gürültülü ya da gösterişli bir şeye latif denmez, bu yüzden ne demek istediğin karşı tarafa doğru gider.
Leziz için dikkat: TDK birinci anlamı yemeğe bağlıyor, ikinci anlamı mecaz diye ayırıyor. Bir akşama ya da sohbete leziz diyebilirsin; bir insana “leziz birisin” demek ise yemek çağrışımı yüzünden başka bir yere kayar.
Lal ise iki ayrı kelime. Farsçadan gelen lal TDK'de “dili tutulmuş, konuşamaz duruma gelmiş” demek; Arapçadan gelen lal parlak kırmızı bir değerli taş ve o taşın rengi. İltifat olarak işe yarayan birincisi: “karşında lal oldum” demek, söyleyecek söz bulamadığını söylemek. Birine doğrudan “lalsin” demek ise ya dilsiz ya da kırmızı diye anlaşılır. Lütufkâr da bu harfte akla gelir, ama TDK onu “iyiliksever olan (kimse)” diye verip eskimiş olarak işaretliyor.
E: karşındakinin asıl nitelikleri
| Kelime | TDK ne diyor | Cümlede |
|---|---|---|
| enfes | Çok güzel, en güzel, çok nefis | “Seçtiğin yer enfesti, bir dahakine yine sen seç.” |
| eşsiz | Eşi benzeri olmayan | “Mizah anlayışın eşsiz, buna gerçekten ilk kez rastlıyorum.” |
| esprili | Espri yapma niteliğini taşıyan (kimse) | “Çok esprilisin, hele ciddi yüzle söyleyince.” |
| ela | Açık kestane rengi; bu renkte olan | “Gözlerin ela, ışığa göre yeşile dönüyor.” |
Eşsizin ikinci bir anlamı daha var: TDK “eş bulamamış, eşinden ayrılmış veya yanında eşi olmayan” diye veriyor. Tek başına “eşsizsin” denince genellikle karışmaz, ama ardına bir neden eklemek (“mizah anlayışın eşsiz”) hem ilk anlamı sabitliyor hem de iltifatı somutlaştırıyor.
Enfesin TDK'deki örnek cümlesi bir tatlı: “sütlaç enfesti”. İnsana da söylenebilir, ama yemek çağrışımı kelimenin içinde kalıyor. Planlara, mekânlara, akşamlara söylemek daha rahat.
Esprili bu harfte en az riskli kelime: görünüşe değil davranışa gidiyor ve TDK'nin ikinci anlamı doğrudan insana bakıyor.
R: renk, konfor, incelik
| Kelime | TDK ne diyor | Cümlede |
|---|---|---|
| revnaklı | Revnakı olan, renkli, popüler, göz alıcı olan | “Revnaklı bir insansın, odaya girince gözler sana dönüyor.” |
| rafine | Mecaz: hassas, duygulu, nazik, ince, seçkin | “Zevklerin çok rafine, yemek seçerken bile belli.” |
| renkli | Mecaz: kendine özgü, ilginç, çarpıcı nitelikleri olan (kimse) | “Çok renkli bir insansın, her hikâyen başka bir yere çıkıyor.” |
| rahat | Sıkıntı veya yorgunluk, tedirginlik vermeyen | “Yanında çok rahatım.” |
Revnaklı ilk bakışta eski bir kelime gibi duruyor, ama TDK onu eskimiş diye işaretlemiyor; sözlüğün örneği de bir insan: “O devrin en revnaklı bir şahsiyeti idi.”
Rahat bu listedeki en kullanışlı kelime, ama iltifat olduğunu fark etmek zor. “Yanında rahatım” cümlesi aslında TDK'nin ikinci anlamını kullanıyor: sıkıntısı, tedirginliği olmayan sensin. İltifat ise üçüncü anlamda saklı: “sıkıntı veya yorgunluk, tedirginlik vermeyen”. Yani karşındakine, sana tedirginlik vermediğini söylüyorsun; yeni tanıştığın biri için bu az şey değil.
Rafinenin TDK'deki birinci anlamı kimyasal: damıtma ya da kristalleştirmeyle arındırılmış yağ, petrol gibi maddeler. Mecaz anlam ikinci sırada. Kelimeyi zevk, tarz ya da sohbet gibi bir isimle birlikte kullanırsan petrol çağrışımına yer kalmaz.
A: ilk bakışta fark edilenler
| Kelime | TDK ne diyor | Cümlede |
|---|---|---|
| alımlı | Çekici | “Bu akşam çok alımlısın, o renk sana çok yakışmış.” |
| anlayışlı | Anlayışı olan, ferasetli; hoşgörülü | “Çok anlayışlısın, kimseyi acele ettirmiyorsun.” |
| asil | Soylu; yüce duygularla yapılan | “Asil bir davranıştı, teşekkür ederim.” |
| atik | Çabuk davranan, çevik | “Nasıl bu kadar atiksin, ben daha ne olduğunu anlamadan halletmişsin.” |
Asilin ikinci anlamı iltifat için daha kullanışlı: “yüce duygularla yapılan”. Bu yüzden asil bir davranışa, asil bir jeste söylenir; birine doğrudan “asilsin” demek ise soyluluk gibi okunabilir. Atikin TDK'de eskimiş işaretli ayrı bir maddesi daha var (“eski, eski zamanla ilgili”), ama günlük dilde kullandığımız atik “çabuk davranan” anlamındaki madde; ikisi cümlede karışmıyor.
M, N ve U
| Kelime | TDK ne diyor | Cümlede |
|---|---|---|
| mütevazı | Alçak gönüllü; gösterişsiz | “Bu kadar başarıya rağmen mütevazı kalman çok hoş.” |
| munis | Sıcakkanlı; uysal | “Munis bir yüzün var, insan sana kolay açılıyor.” |
| melek | Mecaz: terbiyeli, iyi huylu, masum kimse | “Bu kadar sabırlı olmak melek işi.” |
| nazik | Başkalarına karşı saygılı davranan | “Garsona bile nazik davranman çok şey anlatıyor.” |
| nadide | Az görülür, görülmedik, seyrek görülen | “Bu dostluk nadide bir şey, kıymetini biliyorum.” |
| nezih | Kötülükten, kabalıktan uzak olan (kimse) | “Kimsenin arkasından konuşmuyorsun, çok nezih bir insansın.” |
| uyumlu | Uyumu olan; ahenkli | “Seninle plan yapmak çok kolay, çok uyumlusun.” |
| ufku geniş | Mecaz: ileriyi görebilen, bakış açısı geniş olan | “Ufkun çok geniş, her konuşmada aklıma yeni bir soru bırakıyorsun.” |
Munis TDK'de dört anlamla duruyor: alışılan, sıcakkanlı, uysal ve mecaz olarak uygulanabilir. İltifat olarak işe yarayan ikincisi, yani sıcakkanlı. Üçüncü anlamı olan uysalı ise listeye almadık: TDK onu “sözlerini dinleyip karşı gelmeyen, yumuşak başlı” diye tanımlıyor ve bu, bir yetişkine iltifattan çok bir itaat beklentisi gibi okunuyor.
Ulvi bu harfin tuzağı. TDK birinci anlamı (“yüce”) eskimiş diye işaretliyor. İkinci anlam “eşsiz, benzersiz özellikler taşıyan”, ama sözlüğün bu anlam için seçtiği örnek bir doğa manzarası: “tabiatın bu ulvi manzarası”. İnsana ulvi demek bu yüzden ağır kaçar. Nazenin de benzer bir sınırda: TDK yalnızca “nazlı” anlamını eskimiş diye işaretliyor, “narin” ve “nazlı, genç ve güzel kadın” anlamları eskimiş sayılmıyor. Ama aynı maddede “şımartılmış” anlamı da var; kelimeyi iltifat diye seçeceksen bu yakınlığı bilmek gerekiyor.
Sevgilinin adıyla akrostiş
TDK akrostişi, her dizenin ilk harfi yukarıdan aşağıya okunduğunda bir söz çıkan manzume olarak tanımlıyor. Sözlük tanımı şiire ait; mesajda kullanılan biçim bunun gündelik bir uyarlaması: her satırın ilk harfi addan geliyor ve her satır tek cümle. Defne adıyla şöyle yazılır:
- Dingin bir sesin var, yanında dünya biraz yavaşlıyor.
- Esprilerine yetişemiyorum ama denemekten zevk alıyorum.
- Fark ettim, zor bir şeyi anlatırken bile sesini yükseltmiyorsun.
- Nazik olmak için çaba harcamıyorsun, sen zaten böylesin.
- Eşsiz derdim, ama övülmeyi sevmediğini biliyorum, o yüzden sadece teşekkür ediyorum.
Bu örneği çalıştıran şey cümlelerin kelime listesi gibi değil gerçek gözlem gibi durması: sesin dinginliği, esprilere yetişememek, zor bir konuda bile sakin kalmak. Hiçbiri görünüşle ilgili değil. Harfi doldurmak için zorlama bir sıfat aramak yerine cümleyi o harfle başlatmak yetti: “fark ettim”, “nazik”, “eşsiz”. Sonuncu cümle bilerek bir çekince taşıyor, çünkü “eşsiz” kelimesini abartıdan kurtaran şey ardından gelen yarım cümle.
Ad uzunsa her harf için bir cümle yazmak yorucu olur; o zaman satırları kısa tut, birkaç kelimelik bir gözlem yeter. Türkçede ı ile i ayrı harfler: Ilgın I ile, İlayda İ ile başlar. Türkçede ğ ile başlayan kelime olmadığından, adı ğ içeren biri için (Buğra, Doğa) o satırı g ile başlatmak en doğal çözüm.
Harflerle oynarken dikkat
Bu sayfadaki hiçbir kelime tek başına iltifat olmaz; iltifatı kelimenin bağlandığı şey yapar. “Naziksin” demek ile “garsona nazik davranman çok şey anlatıyor” demek arasındaki fark, ikincisinin karşındakinin gerçekten yaptığı bir şeye bağlanması. Harfle başlayan listeler kelime bulmak için iyi; mesajı yazmak için ise ancak bir başlangıç.
Sık sorulan sorular
L harfiyle başlayan iltifat kelimeleri neler?
E harfiyle başlayan iltifatlar hangileri?
Sevgilinin adının harfleriyle nasıl mesaj yazılır?
Ğ ve J ile başlayan iltifat var mı?
Kaynaklar
- TDK Güncel Türkçe Sözlük: akrostiş Akrostişin “her dizenin ilk harfi yukarıdan aşağıya doğru okunduğunda ortaya bir söz çıkacak biçimde düzenlenmiş manzume” diye tanımlanması ve edebiyat terimi olarak işaretlenmesi.
- TDK Güncel Türkçe Sözlük: latif Latif maddesinin “yumuşak, hoş, ince bir güzelliği olan” anlamı ve Arapça laṭīf kaynağı.
- TDK Güncel Türkçe Sözlük: leziz Lezizin birinci anlamının “tadı güzel, lezzetli” olması, ikinci anlamının mecaz olarak “hoş, güzel, zevkli, latif” diye verilmesi.
- TDK Güncel Türkçe Sözlük: lal İki ayrı madde: Farsça lal “dili tutulmuş, konuşamaz duruma gelmiş”; Arapça laʿl “parlak kırmızı renkte değerli bir taş” ve “bu taşın renginde olan”.
- TDK Güncel Türkçe Sözlük: munis Munisin dört anlamı: “alışılan, alışılmış”, “sıcakkanlı”, “uysal” ve mecaz olarak “uygulanabilir”.
- TDK Güncel Türkçe Sözlük: ulvi Ulvinin birinci anlamının (“yüce”) eskimiş diye işaretlenmesi, ikinci anlamının “eşsiz, benzersiz özellikler taşıyan” olması ve bu anlamın örneğinin bir doğa manzarası olması.