Koosnaampjes voor mannen: lief, stoer, grappig
Koosnaampjes voor je vriend of man, ingedeeld op lief, stoer en grappig, met de herkomst van woorden als kanjer en bink. En wat we wel en niet weten.
Een goed koosnaampje voor een man past bij hoe hij is en bij hoe jullie met elkaar praten: schat of lieverd als je het zacht wilt houden, kanjer of kerel als je het stoer wilt, en schavuit of deugniet als je hem wilt plagen. Hieronder staat per soort wat de woorden betekenen, waar ze vandaan komen en wanneer je ze beter laat. Eén eerlijke kanttekening vooraf: een peiling van welke koosnaampjes mannen waarderen hebben we niet gevonden, dus die verzinnen we niet.
Lief
- Schat, schatje, schattebout. Schatje is een verkleinwoord, en daarmee een het-woord: het schatje, ook als je een man bedoelt. De Algemene Nederlandse Spraakkunst (e-ANS) noteert dat verkleinwoorden naast verkleining ook vertedering kunnen uitdrukken. Schattebout staat als eigen hoofdwoord in de Woordenlijst, als mannelijk woord, en het Chronologisch woordenboek van Van der Sijs noteert het als liefkozende benaming sinds 1929.
- Lieverd, lieveling. Lieverd past bij iedereen die je lief vindt. Lieveling is volgens het Groot Leenwoordenboek een leenwoord uit het Duitse Liebling.
- Troetel. In de Woordenlijst met de omschrijving "lieverd", ook als het-woord troeteltje.
- Knuffelbeer, hartendief. Beide als hoofdwoord in de Woordenlijst. Knuffelbeer is zacht, hartendief is volgens de Etymologiebank sinds 1869 bekend voor iemand die iemands hart gestolen heeft.
- Mijn held. Past als hij net iets heeft gerepareerd wat jij al een week voor je uit schoof.
Stoer
Stoere koosnamen werken alleen als ze van hem zijn: je kunt ze niet opleggen. Drie woorden met een opvallende herkomst.
- Kanjer. Volgens de reeks Woordsprong van Onze Taal in de Etymologiebank omschreef het spreekwoordenboek van Stoett (1923-1925) een kanjer nog als een ellendeling of beroerling, en gaat het woord vermoedelijk terug op het Franse cagnard, luiaard. In 1912 kreeg het Tweede Kamerlid Schaper een standje van de voorzitter omdat hij een minister een kanjer noemde. Schaper verdedigde zich: hij bedoelde een krachtig, energiek persoon. Nu is het een groot compliment.
- Bink. Een Bargoens woord, dat volgens het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands teruggaat op een Romani-woord voor duivel. In de twintigste eeuw drong het door tot de standaardtaal als "(stoere) jongen, man, kerel".
- Kerel. In het Middelnederlands een vrije man van lage geboorte (1271-72), later een ruwe, onbeschaafde man (1350-1400). Het Etymologisch Woordenboek omschrijft het nu simpel als "man, vent". Het woord stoer zelf gaat terug op een vorm van stuurs: eerst nors (1766), toen fors (1769) en pas in 1960 ook flink en vlot.
Dezelfde beweging van scheldwoord naar warm woord als bij kanjer zie je hieronder bij rakker en schavuit.
Grappig
Dit zijn woorden die plagen. Ze werken alleen als hij zelf om grappen kan lachen, en de meeste hebben een verleden dat je niet zou verwachten.
- Schavuit. Het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands vindt het woord in 1240 in de betekenis oehoe, een uil dus. Later betekende het schooier, en in 1588 schurk of nachtdief; nu is het een schelm. Geen koosnaam met een lieve herkomst, wel een met een knipoog: "Jij schavuit, je hebt de laatste koek gepakt."
- Rakker. In 1573 de helper van de beul, in 1693 een verachtelijke kerel, en sinds 1837 een deugniet of kwajongen. Wie zijn vriend nu een rakker noemt, bedoelt die kwajongen en niet de beulsknecht: "Kleine rakker, jij hebt mijn wekker verzet."
- Deugniet. Letterlijk iemand die niet deugt, en zo bedoeld als je hem wilt plagen met iets onschuldigs.
- Bolleboos. Het Etymologisch Woordenboek omschrijft het als uitblinker en dateert het op 1866. Volgens de gangbare verklaring komt het via het Jiddische balleboos van het Hebreeuwse ba'al ha-bajit, "heer des huizes". Een compliment met een knipoog: "Mijn bolleboos heeft de pubquiz in zijn eentje gewonnen."
- Lummel. Volgens het Etymologisch Woordenboek een lomperik, al sinds 1705. Alleen bruikbaar als hij zichzelf zo noemt.
Test een grappig koosnaampje één keer in een luchtig moment en kijk of hij het teruggeeft. Reageert hij met een grapje, dan blijft het. Reageert hij stil, laat het dan los.
Vlaams getint
Het verkleinwoord op -ke is volgens de Algemene Nederlandse Spraakkunst vooral thuis in het zuiden van Nederland en in België (en daarnaast in Groningen), en het is kenmerkend voor de Belgische tussentaal. De Woordenlijst heeft lieveke en manneke als het-woorden opgenomen; schatteke vonden we er niet in, wat alleen zegt dat het geen trefwoord is. Welke van die vormen een Vlaming als koosnaam gebruikt, staat in geen van onze bronnen, dus "mijn manneke" en "mijn lieveke" zijn onze eigen suggesties. Vraag het gerust aan wie het spreekt.
Eén woord heeft wel een Vlaamse kant die in de bronnen staat: bink. Het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands noteert dat het in Belgische dialecten ook "minnaar, kameraad" betekent, naast de stoere jongen van het standaardnederlands.
Wat je beter laat
- Kneusje. In het Groot scheldwoordenboek (De Coster, 2007) omschreven als mislukkeling of onvolwaardig persoon. Sommigen bedoelen het aanhalig, maar het raakt een onzekerheid.
- Namen die een zwakke plek aanraken. Een koosnaam over zijn gewicht, kaalheid of lengte is geen koosnaam.
- Namen uit eerdere relaties. Hij herkent ze.
- Babytaal in gezelschap. Wat thuis lief klinkt, kan voor anderen ongemakkelijk zijn.
Hoe ontstaat een koosnaam
De meeste goede koosnamen worden niet gekozen maar ontstaan. In een studie van Bruess en Pearson (1993) onder 154 echtparen, van pasgetrouwd tot meer dan vijftig jaar, noemden tevreden mannen en vrouwen meer zelfbedachte uitdrukkingen dan ontevreden partners. Stellen die korter dan vijf jaar getrouwd waren en nog geen kinderen hadden, noemden de meeste, stellen in latere levensfasen de minste. Beperkingen: het gaat om gehuwde stellen die zich de uitdrukkingen moesten herinneren, en het zegt niets over welk woord het beste werkt. De onderzoekers concludeerden wel dat zulke eigen woorden vooral vroeg in een relatie ontstaan en gebruikt worden.
Dus: probeer niet alleen woorden uit deze lijst, maar luister naar wat hij zelf zegt dat grappig is.
Veelgestelde vragen
Wat is een leuk koosnaampje voor je vriend?
Welke koosnaampjes vinden mannen leuk?
Wat is een stoer koosnaampje voor een man?
Is schatje ook voor een man?
Bronnen
- Etymologiebank, lemma kanjer (Beelen en Van der Sijs, Woordsprong, Onze Taal) Geraadpleegd 08-10-2026. Kanjer was volgens Stoett (1923-1925) een ellendeling, gaat vermoedelijk terug op Frans cagnard (luiaard) en kreeg een gunstige klank. In 1912 werd een Kamerlid in de Tweede Kamer teruggefloten omdat hij een minister een kanjer noemde.
- Etymologiebank, lemma's bink, kerel, stoer, kneus, lieveling, schavuit, rakker, bolleboos, lummel, hartendief en schattebout Geraadpleegd 08-10-2026, elk lemma op etymologiebank.nl/trefwoord/ plus het woord. Bink: Bargoens, uit een zigeunerwoord voor duivel (de pagina zegt zigeunertaal), in de 20e eeuw standaardtaal als (stoere) jongen, man, kerel; in Belgische dialecten ook minnaar, kameraad. Kerel: vrije man van lage geboorte (1271-72), ruwe, onbeschaafde man (1350-1400). Stoer: nevenvorm van stuurs; nors (1766), fors (1769), flink en vlot (1960). Kneus(je): mislukkeling, onvolwaardig persoon (De Coster, Groot scheldwoordenboek, 2007). Lieveling: leenwoord uit Duits Liebling (Van der Sijs, Groot Leenwoordenboek, 2005). Schavuit: oehoe (1240), schurk, nachtdief (1588), nu schelm. Rakker: helper van de beul (1573), verachtelijke kerel (1693), deugniet, kwajongen (1837). Bolleboos: uitblinker (1866), via Jiddisch bal(le)boos uit Hebreeuws ba'al ha-bajit, heer des huizes. Lummel: lomperik (1705). Hartendief: 1869. Schattebout: liefkozende benaming, 1929.
- e-ANS (Algemene Nederlandse Spraakkunst), 12.4.2.2.3 De vorming van verkleinwoorden Geraadpleegd 08-10-2026. Verkleinwoorden zijn altijd het-woorden, ook als ze levende wezens aanduiden, en kunnen naast verkleining ook vertedering uitdrukken.
- e-ANS (Algemene Nederlandse Spraakkunst), 12.4.2.2.3.6 De achtervoegsels -ke (en varianten) en -ie Geraadpleegd 08-10-2026. Het achtervoegsel -ke komt vooral in het zuiden van Nederland en in België voor, en ook in Groningen; het gebruik van -ke en varianten is kenmerkend voor tussentaal in België.
- Bruess & Pearson (1993), Sweet pea and pussy cat, Journal of Social and Personal Relationships 10(4) Samenvatting gelezen op 08-10-2026. 154 echtparen, van pasgetrouwd tot meer dan 50 jaar getrouwd, herinnerden zich de eigen uitdrukkingen in hun huwelijk. Tevreden mannen en vrouwen noemden er meer dan ontevreden partners; stellen die korter dan vijf jaar getrouwd waren en geen kinderen hadden, noemden de meeste, stellen in latere levensfasen de minste.
- Woordenlijst Nederlandse Taal (Taalunie), zoekfunctie Op 08-10-2026 opgezocht: schattebout, hartendief, troetel, knuffelbeer, rakker, deugniet, schavuit, bolleboos, lieveke en manneke staan als hoofdwoord in de Woordenlijst; schatteke niet. De Woordenlijst geeft spelling en woordsoort, geen toon of gebruik.