Grenzen aangeven bij daten: toestemming en de wet
Wat toestemming sinds 1 juli 2024 wettelijk betekent, en letterlijke zinnen voor nee tegen foto's, live locatie en een overstap naar WhatsApp.
Grenzen aangeven bij daten betekent twee dingen: zelf zeggen wat je wel en niet wilt, en checken wat de ander wil. Sinds 1 juli 2024 heeft dat tweede deel een wettelijke ondergrens. Met de Wet seksuele misdrijven is voor aanranding en verkrachting geen dwang meer nodig: strafbaar is seksueel contact terwijl iemand weet, of ernstige reden heeft om te vermoeden, dat de ander het niet wil. Hieronder staat wat de wet precies zegt, welke signalen de overheid noemt, en letterlijke zinnen voor drie verzoeken die in online daten al vroeg kunnen komen: foto's, je live locatie, en het gesprek naar WhatsApp verplaatsen.
Wat er op 1 juli 2024 veranderde
Vóór de nieuwe wet moest er bij verkrachting en aanranding sprake zijn van dwang. De campagnesite van het ministerie van Justitie en Veiligheid legt uit waarom dat is losgelaten: slachtoffers verzetten zich vaak niet, maar bevriezen uit angst. De Rijksoverheid vat de nieuwe norm samen in één zin: seks moet altijd vrijwillig en gelijkwaardig zijn.
De wet maakt daarbij onderscheid tussen opzet en schuld. Bij opzet weet iemand dat de ander niet wil, of is hij zich bewust van die mogelijkheid en gaat hij toch door. Bij schuld gaat iemand er ten onrechte van uit dat de ander wil, terwijl er signalen waren waaruit hij had kunnen opmaken dat dat niet zo was. In het Wetboek van Strafrecht ziet dat er zo uit:
| Strafbaar feit | Wat de wet beschrijft | Maximale gevangenisstraf |
|---|---|---|
| Schuldaanranding (art. 240) | seksuele handelingen terwijl je ernstige reden hebt om te vermoeden dat de wil ontbreekt | 2 jaar |
| Opzetaanranding (art. 241) | seksuele handelingen terwijl je weet dat de wil ontbreekt | 6 jaar, met dwang, geweld of bedreiging 8 jaar |
| Schuldverkrachting (art. 242) | als art. 240, met seksueel binnendringen | 4 jaar |
| Opzetverkrachting (art. 243) | als art. 241, met seksueel binnendringen | 9 jaar, met dwang, geweld of bedreiging 12 jaar |
Twee dingen die de Rijksoverheid er zelf bij zegt. De wet werkt niet terug: hij geldt alleen voor wat na 1 juli 2024 is gebeurd. En bewijzen blijft lastig, omdat er meestal geen getuigen zijn; sporen, camerabeelden of tekstberichten blijven nodig. Dit is uitleg van de wet, geen juridisch advies over een concrete situatie.
Welke signalen de overheid noemt
Bij de start van de wet publiceerde de Rijksoverheid een lijst van signalen waarop je let, en die lijst is nuttiger dan elke algemene tip. Expliciete signalen: nee zeggen, huilen, wegduwen. Maar ook non-verbale signalen en een passieve houding: wegdraaien, niet bewegen, stilhouden, bevriezen of verstijven. Het advies dat erbij hoort, is simpel: twijfel je, vraag dan wat de ander wel en niet wil.
Dat het om instemming voor én tijdens de seks gaat, staat er ook bij. Een ja aan het begin van de avond is geen ja voor alles wat volgt, en iemand die stil wordt, geeft je informatie.
Een paar zinnen die in de praktijk werken, omdat ze kort zijn en geen verhoor worden:
- "Wil je dit ook?"
- "Zullen we even stoppen?"
- "Ik wil vanavond niet verder dan dit."
- "Je bent stil. Gaat het?"
Drie verzoeken waar je nee op mag zeggen
Online begint grensoverschrijdend gedrag vaak niet met seks, maar met een verzoek dat klein lijkt. Bij elk van de drie hieronder staat waarom een nee verstandig is, en een paar zinnen die je letterlijk kunt sturen.
Foto's
Intieme beelden zijn het drukmiddel bij sextortion, en wat je verstuurt, heb je niet meer in de hand. De wet beschermt je wel: artikel 254ba van het Wetboek van Strafrecht stelt het openbaar maken van een seksueel beeld van iemand strafbaar als degene die het verspreidt weet dat dat nadelig voor die persoon kan zijn. Maar een wet die achteraf straft, haalt een beeld niet terug.
- "Ik stuur geen foto's naar iemand die ik nog niet heb gezien. Wat doe je dit weekend?"
- "Daar ben ik nog niet aan toe."
- Als het terugkomt: "Ik heb al nee gezegd. Als je daar weer over begint, stop ik het gesprek."
Je live locatie
Een live locatie laat zien waar je nu bent, en wie die vaker te zien krijgt, leert ook waar je woont en werkt. Op de eerste date is dat niet nodig: je spreekt een plek af en je bent er allebei.
- "Ik deel mijn locatie niet, ook niet even. Zullen we bij het station afspreken?"
- "Ik stuur je een berichtje als ik er ben."
Het gesprek verplaatsen
De politie beschrijft het als vast onderdeel van datingfraude: het slachtoffer wordt zo snel mogelijk naar Skype, WhatsApp of e-mail geleid om buiten de controle van de website te komen. Niet iedereen die om je nummer vraagt is een oplichter, maar je nummer geeft toegang tot meer dan dit ene gesprek, en buiten de app ziet het datingplatform niet meer wat er gezegd wordt.
- "Ik praat liever nog even hier. Als we elkaar hebben gezien, wissel ik graag mijn nummer."
- "Ik doe dat altijd zo, het is niet persoonlijk."
Hoe de ander reageert, is het eigenlijke signaal
Al deze zinnen doen twee dingen tegelijk. Ze trekken een grens, en ze laten zien hoe de ander met een grens omgaat. Iemand die zegt "prima, vertel dan over je weekend" heeft de toets gehaald. Iemand die aandringt, schuldgevoel aanpraat of plotseling koel wordt, heeft je meer verteld dan een profiel kan. Dat patroon heeft ook een naam; lees daarvoor de pagina over love bombing. Wil je zelf nee zeggen tegen iemand zonder te ghosten, dan staan er korte berichten op nee zeggen zonder ghosten.
Is er toch iets gebeurd wat je niet wilde, online of offline: het Centrum Seksueel Geweld is dag en nacht bereikbaar via 0800-0188, gratis en anoniem. Wat je dan verder kunt doen, staat in de checklist voor veilig afspreken.
Veelgestelde vragen
Wat betekent toestemming sinds de nieuwe wet?
Hoe zeg je nee tegen een fotoverzoek zonder ruzie?
Is het onbeleefd om niet naar WhatsApp te willen?
Bronnen
- Wetboek van Strafrecht, Titel XIV Seksuele misdrijven (wetten.overheid.nl) Geraadpleegd 07-10-2026, versie geldend vanaf 01-07-2026. Artikelen 240 tot en met 243 (schuld- en opzetaanranding, schuld- en opzetverkrachting, met de maximale straffen) en artikel 254ba (seksueel beeldmateriaal openbaar maken terwijl je weet dat dat nadelig kan zijn).
- Rijksoverheid, Wet seksuele misdrijven Geraadpleegd 07-10-2026. Geen bewijs van dwang meer nodig, het verschil tussen opzet en schuld in gewone taal, seksuele intimidatie offline en online strafbaar, geen terugwerkende kracht, bewijzen blijft lastig.
- Rijksoverheid, Nieuwe Wet seksuele misdrijven van kracht (1 juli 2024) Geraadpleegd 07-10-2026. Wederzijdse instemming voor en tijdens de seks; signalen om op te letten, verbaal en non-verbaal, waaronder wegdraaien, stilhouden en bevriezen.
- Met elkaar trekken we de grens (ministerie van Justitie en Veiligheid) Geraadpleegd 07-10-2026. Campagnesite bij de wet: seks moet vrijwillig en gelijkwaardig zijn, slachtoffers bevriezen vaak in plaats van zich te verzetten, en bij twijfel vraag je wat de ander wel en niet wil.
- Politie, Wat is datingfraude Geraadpleegd 07-10-2026. Fraudeurs leiden slachtoffers zo snel mogelijk naar Skype, WhatsApp of e-mail om buiten de controle van de website te komen.
- Centrum Seksueel Geweld Geraadpleegd 07-10-2026. Hulp na een nare seksuele ervaring, online of offline; 0800-0188, dag en nacht, gratis en anoniem.