Veilig daten: welke instantie je waarvoor belt

Catfish herkennen: vijf controles en wat ze bewijzen

Is dit profiel nep? Vijf controles die je in tien minuten zelf doet, wat elke controle wel en niet bewijst, en waar je in Nederland meldt.

The Mocha team7 min leestijd

Een catfish herken je zelden aan één ding, maar wel aan een patroon: foto's die elders onder een andere naam staan, een verhaal dat niet bij het profiel past, veel aandacht in korte tijd, haast om naar WhatsApp te gaan, een camera die nooit werkt, en uiteindelijk een verzoek. Hieronder staan vijf controles die je in tien minuten zelf kunt doen. Bij elke controle staat eerlijk wat ze bewijst, want twee ervan worden vaak overschat: een beeldzoekopdracht zonder treffer en een videogesprek dat wel lukt.

De volgorde waarin het meestal gaat

Europol vat romance scams op één kaart samen, en de kern is een volgorde. Eerst wint iemand je vertrouwen. Dan komt er een vraag om geld, cadeaus of je bankgegevens. Stuur je niets, dan volgt soms chantage; stuur je wel iets, dan komt er volgens Europol een volgende vraag. De Nederlandse politie beschrijft hetzelfde begin: foto's worden van internet gekopieerd om een identiteit op te bouwen, en het slachtoffer wordt zo snel mogelijk naar Skype, WhatsApp of e-mail geleid om buiten de controle van de website te komen.

Dat helpt bij het lezen van de controles hieronder. De eerste vier gaan over de fase van vertrouwen, waarin nog niets mis lijkt. De vijfde gaat over het moment waarop het patroon zichtbaar wordt.

FaseWat je zietControle
Contacteen profiel dat te mooi of te vaag is1. de foto, 2. profiel tegen verhaal
Vertrouwenveel aandacht, snel een ander kanaal3. tempo en kanaal, 4. het videogesprek
Vraaggeld, foto's, een gunst5. de eerste vraag
Chantagedreigen met wat je stuurdegeen controle meer: melden

1. Zoek de foto op: zo herken je gestolen foto's

De Fraudehelpdesk raadt aan de profielfoto van je date op te zoeken in Google Afbeeldingen of Yandex. De hulplijn van Offlimits noemt ook TinEye, Bing Images en Baidu, en adviseert dat op een computer te doen in plaats van op je telefoon. Je uploadt de foto en de zoekmachine toont waar dezelfde of een gelijkende afbeelding nog meer staat.

Wat het bewijst: staat dezelfde foto elders onder een andere naam, dan is hij volgens de Fraudehelpdesk gekopieerd. Dat is een hard signaal, en je hebt het binnen een paar minuten.

Wat het niet bewijst: geen treffer betekent niet dat het profiel echt is. Een foto kan net gemaakt zijn, uit een afgeschermd account komen of door software zijn gemaakt; de Fraudehelpdesk wijst er zelf op dat oplichters met AI steeds beter beeld en geluid kunnen namaken. Een lege zoekopdracht haalt dus geen enkel ander signaal weg.

Slachtofferhulp Nederland, dat ook Google Lens en 'Zoeken met afbeelding' aanraadt, beschrijft beide kanten van foto's bij datingfraude: vaak gebruikt een catfish een foto van internet, maar steeds vaker een foto die met AI is gemaakt. Zo'n foto vind je online niet terug en is toch nep.

2. Leg het profiel naast het verhaal

Europol noemt als signaal een online profiel dat niet strookt met wat iemand je vertelt, en tegenstrijdigheden in de verhalen. Dat kun je toetsen zonder iets te zoeken: lees het profiel terug na een paar gesprekken. Klopt het beroep met wat iemand over zijn dagen vertelt? Klopt de woonplaats met de tijden waarop hij schrijft? Een wisselend verhaal over waar iemand is, of waarom hij er niet kan zijn, is precies de inconsistentie die Europol bedoelt.

Taalfouten waren lang een goede aanwijzing. De Fraudehelpdesk schrijft dat buitenlandse oplichters vaak met Google Translate werken, maar ook dat criminelen steeds vaker AI zoals ChatGPT gebruiken, waardoor er minder fouten in de teksten staan. Een foutloos bericht zegt dus weinig meer.

Wat het bewijst: niets op zichzelf, mensen overdrijven op profielen. Het wordt pas een signaal als de verschillen over feiten gaan, niet over smaak.

3. Kijk naar tempo en kanaal

Twee signalen van de Fraudehelpdesk horen bij elkaar: iemand die je vanaf het begin overlaadt met complimenten en lieve woorden, en iemand die al heel snel via WhatsApp of e-mail verder wil. Europol beschrijft het als iemand die je net online hebt ontmoet en die sterke gevoelens uitspreekt en privé wil chatten.

Het kanaal is de meest bruikbare van de twee. De politie zegt het expliciet: het slachtoffer wordt naar een ander kanaal geleid om buiten de controle van de website te raken. In een datingapp kun je iemand nog bij het platform melden; op WhatsApp heeft de ander je telefoonnummer en ziet het datingplatform niets meer van wat er gezegd wordt. Hoe je beleefd blijft zonder mee te gaan, staat op de pagina grenzen en toestemming.

Wat het bewijst: enthousiasme is geen bewijs, verliefde mensen zijn ook snel. Maar haast om de app te verlaten, gecombineerd met aandringen als je nee zegt, past bij het patroon.

4. Vraag om een videogesprek, en weet wat het zegt

Een date die niet kan videobellen staat op de signalenlijst van de Fraudehelpdesk. Europol noemt het specifieker: smoesjes zoals een camera die niet werkt. Wie keer op keer een reden heeft, geeft je daarmee informatie.

Het omgekeerde geldt niet meer vanzelf. De Fraudehelpdesk schrijft dat het soms lijkt alsof je met een bestaand iemand aan het videobellen bent, terwijl dat niet altijd betekent dat je date ook werkelijk bestaat. Juist daarom, zegt de helpdesk, moet je extra letten op de andere signalen.

Wat het bewijst: een camera die nooit werkt is een sterk signaal. Een gesprek dat wel lukt, haalt een vraag om geld niet onderuit.

5. Let op de eerste vraag

Hier wordt het patroon zichtbaar. Op haar pagina over geldverzoeken somt de Fraudehelpdesk de bekende verhalen op: een vliegticket om naar je toe te komen, een ziek kind dat medicijnen nodig heeft, een operatie na een ongeval, een erfenis waarvoor eerst kosten voor de notaris betaald moeten worden. Volgens de helpdesk begint het met een klein bedrag en worden de bedragen daarna groter. Slachtoffers van online datingfraude raakten in 2023 gemiddeld 30.000 euro kwijt.

Niet elke eerste vraag gaat over geld. De hulplijn van Offlimits noemt verzoeken om een bankrekening te openen of een pakket aan te nemen, en een variant waarin je wordt gevraagd verder te praten op een andere datingsite waar je per bericht betaalt. Europol noemt ook het verzoek om intieme foto's of video's, en waarschuwt dat zulk materiaal kan worden gebruikt om je te chanteren. Wat je doet als het zover komt, staat op de pagina sextortion: wat te doen.

Wat het bewijst: dit is de controle die telt. Iemand die je nooit hebt ontmoet en om geld, bankgegevens of naaktbeelden vraagt, behandel je als oplichter, ook als de vier controles hierboven geruststellend uitvielen.

Als je je eigen foto's tegenkomt

Soms vind je bij het zoeken niet een ander, maar jezelf. De hulplijn van Offlimits beschrijft dat nepprofielen met andermans foto's op datingapps worden gebruikt om mensen tot seksueel contact te verleiden en daarna te chanteren met wat ze terugstuurden. Staat jouw foto in een profiel dat niet van jou is: maak screenshots, meld het profiel bij het platform, vertel je contacten dat het niet van jou is, en meld het bij het Centraal Meldpunt Identiteitsfraude. Offlimits raadt aan om bij een kopie van je identiteitsbewijs je BSN onleesbaar te maken.

Als het mis is

Europol geeft vijf stappen voor wie slachtoffer is: stop alle contact, bewaar de gesprekken, doe aangifte, meld het bij de site waar het contact begon, en neem contact op met je bank als je bankgegevens hebt gegeven. In Nederland betekent dat: je bank eerst als er geld is overgemaakt, de politie via 0900-8844 voor een melding of aangifte, en de Fraudehelpdesk via 088-7867372. Wil je dat de politie onderzoek doet, overleg dan volgens Offlimits eerst met de politie voordat je iemand blokkeert of rapporteert. Welke instantie wat doet, staat in de overzichtspagina van deze gids.

Veelgestelde vragen

Bewijst een omgekeerde beeldzoekopdracht dat iemand nep is?
Alleen in één richting. Vind je dezelfde foto onder een andere naam, dan is hij volgens de Fraudehelpdesk gekopieerd. Vind je niets, dan bewijst dat niets: de foto kan nieuw zijn, van een afgeschermd account komen of met AI zijn gemaakt.
Wat zegt een videogesprek echt?
Minder dan vroeger. Iemand die steeds niet kan videobellen, is een bekend signaal. Maar de Fraudehelpdesk waarschuwt dat oplichters met AI beeld en geluid kunnen namaken, zodat een geslaagd videogesprek niet altijd betekent dat de persoon echt bestaat.
Waar vraagt een catfish als eerste om?
Meestal na een periode van veel aandacht: geld voor een noodgeval, een cadeau, je bankgegevens, intieme foto's, of een gunst zoals een pakket aannemen of een rekening openen. Europol beschrijft die volgorde: eerst vertrouwen winnen, dan iets vragen, en bij weigering soms chanteren.
Waar meld ik een catfish in Nederland?
Bij het platform waar je de persoon tegenkwam, bij de Fraudehelpdesk (088-7867372) en, als er iets strafbaars is gebeurd of geld is overgemaakt, bij de politie via 0900-8844. Heb je betaald, bel dan eerst je bank.

Bronnen

  1. Fraudehelpdesk, Check je date (campagne datingfraude) Geraadpleegd 07-10-2026. Signalen van datingfraude (complimenten vanaf het begin, snel naar WhatsApp of e-mail, niet kunnen videobellen, geldvraag, in het buitenland), het advies de profielfoto op te zoeken in Google Afbeeldingen of Yandex, het gemiddelde schadebedrag van 30.000 euro in 2023 en de waarschuwing dat AI beeld en geluid kan namaken.
  2. Politie, Wat is datingfraude Geraadpleegd 07-10-2026. Fraudeurs kopiëren foto's van internet om een identiteit op te bouwen en leiden het slachtoffer zo snel mogelijk naar andere kanalen om buiten de controle van de website te komen. Bij grotere reserves volgen nep-investeringen of erfenissen.
  3. Europol, Romance scam (preventiekaart) Geraadpleegd 07-10-2026. De volgorde eerst vertrouwen winnen, dan om geld, cadeaus of bankgegevens vragen, en chantage als je weigert. Signalen zoals een profiel dat niet klopt met het verhaal en een camera die steeds niet werkt; stappen voor slachtoffers.
  4. Hulplijn van Offlimits, Hoe laat ik foto's en video's verwijderen Geraadpleegd 07-10-2026. Uitleg van omgekeerd zoeken op afbeeldingen, met Google Images, Yandex, TinEye, Bing Images en Baidu als zoekmachines en het advies dat op een computer te doen.
  5. Hulplijn van Offlimits, Nepprofiel Geraadpleegd 07-10-2026. Wat je doet als iemand met jouw foto's een nepprofiel maakt, de melding bij het Centraal Meldpunt Identiteitsfraude, en het patroon waarin een nepprofiel op datingapps wordt gebruikt om naaktbeelden los te krijgen.
  6. Slachtofferhulp Nederland, Hulp na datingfraude Geraadpleegd 11-10-2026. Bij twijfel de profielfoto opzoeken met Google Lens of Zoeken met afbeelding; een catfish gebruikt vaak een foto van internet en steeds vaker een met AI gemaakte foto, die online niet te vinden is maar wel nep.
  7. Hulplijn van Offlimits, Online oplichting en datingfraude Geraadpleegd 07-10-2026. Verzoeken om een bankrekening te openen of een pakket te ontvangen, de variant waarin je naar een betaalde chatsite wordt gelokt, en het advies om eerst met de politie te overleggen voordat je blokkeert als je onderzoek wilt.

Leer iemand kennen voordat je hoi zegt.

Lees iemands story, like of sla over, match en praat. Gratis voor iPhone en Android.

Download Mocha